Πρόταση αρχών και γενικών κατευθύνσεων

ex_keimeno_arxon

Πρόταση αρχών και γενικών κατευθύνσεων της Πρωτοβουλίας Διαλόγου για σύγχρονο κομμουνιστικό πρόγραμμα και κόμμα, Ιούλιος 2020

Κείμενο διαλόγου για την Πανελλαδική Συνάντηση

 

 

Α. Για την ανάγνωση και την ανατροπή του Καπιταλισμού της εποχής μας

Εισαγωγή

«Οι συνθήκες φτιάχνουν τους ανθρώπους όχι λιγότερο απ’ ό,τι οι άνθρωποι τις συνθήκες»

Οι αγωνίες και οι ελπίδες εκατομμυρίων ανθρώπων, θυμάτων της ανθρωποβόρας «καπιταλιστικής ανάπτυξης», βρίσκονται ήδη μαντρωμένες μέσα σ’ ένα νέο ολοκληρωτισμό, που δεν παρελαύνει πομπώδης πάνω σε ερπύστριες, αλλά μας περικυκλώνει σαν δηλητηριασμένη ατμόσφαιρα στο μαγγανοπήγαδο της καθημερινότητας.

Πηγή των κοινωνικών δεινών που μαστίζουν την ανθρωπότητα και τον πλανήτη είναι το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα που κυριαρχεί παγκόσμια, ο καπιταλισμός. Ένα σύστημα που έχει ως δομικά συστατικά στοιχεία την εκμετάλλευση και την καταπίεση ανθρώπου από άνθρωπο, την ιδιωτική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής κοινωνικού πλούτου· ενός συστήματος που χωρίζει τους ανθρώπους σε ανταγωνιζόμενες τάξεις και τους αλλοτριώνει, που θυσιάζει τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους στον βωμό του κέρδους και της αγοράς, που αποτελεί φραγμό σε κάθε απόπειρα βελτίωσης της ζωής τους, σε κάθε απελευθερωτικό σχέδιο και ορίζοντα.

Η καπιταλιστική ανάπτυξη/τρόπος παραγωγής καταστρέφει τις δύο κύριες πηγές του πλούτου, την φύση και τον άνθρωπο. Οι παγκόσμιες ανισότητες αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα, καθώς το καπιταλιστικό σύστημα συσσωρεύει τεράστιο πλούτο για τους λίγους και καταστρέφει όλο και περισσότερες τις ζωές και τις κοινωνίες για τους πολλούς. Απέναντι σε αυτή την τεράστια δομική αντίφαση, οι κολασμένοι του 21ου αιώνα, οι καταπιεσμένοι της γης, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θέτουν το ερώτημα, αναζητούν, ξεσπούν: Οι παραγωγοί του πλούτου αξίζουν μια καλύτερη ζωή!

Το ξέσπασμα στις Η.Π.Α. αλλά και τα πρόσφατα μεγάλα κινήματα σε Χιλή, Γαλλία, Λίβανο και αλλού, η ανάπτυξη κινημάτων και οι κινητοποιήσεις σε πολλές χώρες με αφορμή ή για διάφορα ζητήματα, δείχνουν ότι όχι μόνο η ιστορία δεν έχει τελειώσει, αλλά ότι μπαίνουμε σε μια νέα εποχή εξεγέρσεων με μια σειρά νέα ποιοτικά χαρακτηριστικά και μάλιστα με επίκεντρο τις σύγχρονες καπιταλιστικές μητροπόλεις. Το φάντασμα της ανατροπής δεν έχει σταματήσει να «στοιχειώνει» τις ελίτ και τους κυρίαρχους του κόσμου, παρά την φαινομενικά απόλυτη κυριαρχία και νίκη τους επί των καταπιεσμένων. Κάτι ξέρουν…

Η απελευθέρωση από τα δεσμά του καπιταλισμού είναι επείγουσα ανάγκη των εργαζομένων και των νέων σήμερα, της ίδιας της ζωής και του πλανήτη. Η διατήρηση των καπιταλιστικών σχέσεων και της αστικής κυριαρχίας αποτελεί απειλή σε κάθε πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Ο σημερινός καπιταλισμός: «Καρδιά» του η ανώτερη εκμετάλλευση

Οι εργαζόμενοι του χεριού και του πνεύματος δημιουργούν αμέτρητο πλούτο – υλικό, άυλο, πνευματικό, καλλιτεχνικό. Την ίδια στιγμή η ανισοκατανομή του απογειώνεται: Το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 3% του παγκόσμιου πλούτου και το 0,6% το 40%! Μια ισχνή μειοψηφία, αυτοί που θωρακίζουν τις κατοικίες τους στα ευγενή προάστια σχεδιάζοντας ματαιόδοξα διακοπές στο διάστημα, καρπώνεται τον πλούτο αυτό με απόλυτη ιδιοτέλεια. Από την άλλη, εκατομμύρια παιδιά δεν μπορούν ούτε να εμβολιαστούν. «Σωροί» ανθρώπων στοιβάζονται σε μίζερες παραγκουπόλεις. Ολόκληρες ζώνες του πλανήτη μετατρέπονται σε «σκουπιδοτενεκέδες» ανθρώπων, ψυχών και αποβλήτων.

Δεν είναι όλα αυτά μια παρεκτροπή. Είναι η ταυτότητα του καπιταλισμού. Δεν πρόκειται για υπερβολές ή για το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Πρόκειται για την ίδια τη φύση του καπιταλισμού, για το βαθύτερο είναι του. Δεν πρόκειται για την πολιτική τούτου ή του άλλου αστικού κόμματος, για αυτό ή εκείνο το μοντέλο διαχείρισης της κρατικής εξουσίας, αλλά για την ουσία της ασκούμενης αστικής πολιτικής.

Γνωρίζουμε ότι ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής αποτελεί μια δυναμική ενότητα δομών και σχέσεων που εξελίσσονται στο χρόνο. Στα πλαίσια αυτά, πέρα από τους επαναστατικούς μετασχηματισμούς που ανατρέπουν τον υπάρχοντα τρόπο παραγωγής και οδηγούν σ’ έναν άλλο, μπορούμε να δια­κρίνουμε και μετασχηματισμούς που μεταλλάσσουν σημαντικές πλευρές του υπάρχοντος συστή­ματος και των κοινωνικών του σχέσεων, συμβάλλοντας στην αναπαραγωγή του με νέους όρους και μορφές. Πλήθος ποιοτικών αλλαγών στην εργασία, την παραγωγή, τις διεθνείς σχέσεις, σε όλες τις σφαίρες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, ενισχύουν τη θέση ότι εδώ και καιρό ο καπιταλισμός έχει μπει σε νέα βαθμίδα της ιστορικής εξέλιξής του.

Οι αναδιαρθρώσεις που δρομολογούνται ειδικά μετά τις κρίσεις του 2008-2009 και την πρόσφατη διπλή κρίση (υγειονομική και οικονομική), οδηγούν στην πλήρη αποκρυστάλλωση των θεμελιακών χαρακτηριστικών ενός νέου σταδίου, τόσο στις ηγετικές καπιταλιστικές χώρες όσο και σε χώρες σαν την Ελλάδα.

Η νέα βαθμίδα/στάδιο αναδύεται ως συνισταμένη των νόμων κίνησης της καπιταλιστικής κοινωνίας, της ταξικής πάλης, των προσπαθειών μεγιστοποίησης του καπιταλιστικού κέρδους και θωράκισης της αστικής κυριαρχίας, των ενδοκαπιταλιστικών ανταγωνισμών και των δυνατοτήτων που γεννούν οι τεχνολογικές και επικοινωνιακές καινοτομίες της εποχής.

Διαμορφώνεται όχι στο κενό, αλλά στο προϋπάρχον καπιταλιστικό status quo, αποτελώντας ποιοτική τομή, νέα μορφή εκδήλωσης της αναλλοίωτης ουσίας του, μορφή ποιοτικά καινούργια εν συνόλω που αναπτύσσει στο έπακρο προϋπάρχοντα στοιχεία, αρνείται ή καταργεί κάποια απ’ αυτά, αναμορφώνει άλλα και δημιουργεί κάποια νέα∙ τομή που έχει με τον ιμπεριαλισμό/μονοπωλιακό καπιταλισμό, τη διαλεκτική σχέση που είχε εκείνος με το προγενέστερό του στάδιο του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Όλοι οι ταξικοί τρόποι παραγωγής διακρίνονται ανάλογα με τις θεμελιακές σχέσεις κατοχής και ελέγχου της κοινωνικής παραγωγής. Τα στάδια σε κάθε τρόπο παραγωγής βασίζονται στους μετασχηματισμούς και στους προκύπτοντες ειδικούς τύπους των βασικών σχέσεων κατοχής και ελέγχου. Συνεπώς, το κριτήριο περιοδολόγησης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής είναι οι μετασχηματισμοί στις διαδικασίες παραγωγής και ιδιοποίησης υπεραξίας. Αυτοί αφορούν κατ’ εξοχήν, αλλά όχι μόνο, την σφαίρα της παραγωγής και την αντίθεση κεφάλαιο-εργασία σε αυτήν.

Η συζήτηση για ένα νέο στάδιο του καπιταλισμού δεν είναι καινούργια. Αναπτύχθηκε ιδιαίτερα μετά την κρίση του 1973. Οι δημοφιλέστερες εκδοχές της ταυτίζουν το νέο στάδιο κατά περίπτωση με το νεοφιλελευθερισμό, την παγκοσμιοποίηση, την χρηματιστικοποίηση ή άλλες μιλούν για γνωσιακό καπιταλισμό, τουρμποκαπιταλισμό, καπιταλισμό-ζόμπι ή καπιταλισμό της πληροφορίας. Φυσικά σε πολλές αναλύσεις, γίνονται συνδυασμοί των παραπάνω. Κατά τη γνώμη μας, το νέο στάδιο (έχει προταθεί ως όρος ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός), έχει διαφορετικό κέντρο από αυτό που ορίζουν οι παραπάνω προσεγγίσεις.

«Καρδιά» του νέου σταδίου είναι η ποιοτικά ανώτερη εκμετάλλευση των εργαζομένων (ως όρος για την αντιρρόπηση της τάσης πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους) με παλιούς και πολλούς νέους τρόπους. Αυτοί συνδυάζουν οργανικά και με ιστορικά πρωτότυπο τρόπο την απόσπαση απόλυτης υπεραξίας με την απόσπαση σχετικής υπεραξίας, την εντός παραγωγής (άμεση) με την εκτός παραγωγής (έμμεση) εκμετάλλευση, σπρώχνοντας δισεκατομμύρια ανθρώπους κάτω από το φυσικό όριο επιβίωσης και αυξάνοντας κατακόρυφα την ανεργία, την επισφαλή και ελαστική εργασία. Στο βαθμό που ο καπιταλισμός είναι πάνω απ’ όλα σύστημα εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης, ο πυρήνας του νέου σταδίου δεν μπορεί παρά να αναζητηθεί εδώ πρώτα απ’ όλα. Έκφραση της ποιοτικά ανώτερης εκμετάλλευσης είναι η πρωτοφανής συγκέντρωση πλούτου στα χέρια μιας ελάχιστης μερίδας υπερπλουσίων και αθλιότητας σε μια τεράστια μάζα του πληθυσμού της γης.

Παράλληλα, στη νέα βαθμίδα του καπιταλισμού υποδουλώνεται με πρωτόγνωρο τρόπο όλο το «είναι» των εργαζομένων. Η μισθωτή εργασία υπάγεται πραγματικά στο κεφάλαιο σε όλες της τις διαστάσεις (καθολικά): χειρωνακτικές και διανοητικές ικανότητες, δημιουργικότητα, φαντασία, ερευνητικό πνεύμα, ικανότητα συνεργασίας, «γενική διάνοια». Στον απόλυτο-πραγματικό έλεγχο του κεφαλαίου υπάγονται, επίσης, ο εργάσιμος και ο εξωεργασιακός χρόνος, η διαμόρφωση των εργασιακών ικανοτήτων και των καταναλωτικών προτύπων, η αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης (ευθύνη μέχρι πρότινος του «κράτους πρόνοιας»), οι όροι άσκησης και ανάπτυξης της επιστήμης, η ψυχαγωγία, η επικοινωνία, η αναψυχή, η ενημέρωση.

Ο σύγχρονος καπιταλισμός γενικεύει τα πεδία παρέμβασής του μετατρέποντας σε ιδιωτική ιδιοκτησία ό,τι από τον δημόσιο πλούτο, τον δημόσιο χώρο και τα κοινά αγαθά μπορεί να αξιοποιηθεί για την παραγωγή κέρδους και την ιδιοποίηση ξένης απλήρωτης εργασίας: παραγωγικές μονάδες και φυσικούς πόρους, καινοτόμες ανακαλύψεις και παραδοσιακές γνώσεις, νέες εκτάσεις και διαδίκτυο, πληροφόρηση και επικοινωνίες, μεταφορές και γονιδίωμα, διάστημα και θαλάσσιο βυθό.

Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός καθολικοποιεί τις εμπορευματοχρηματικές σχέσεις, απελευθερώνει τις αγορές εργατικής δύναμης, αγαθών και υπηρεσιών· εμπορευματοποιεί πλήρως τους φυσικούς πόρους, τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, τη διαχείριση των απορριμμάτων, την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, δομές και σχέσεις της οικογένειας ή της κοινότητας, την επικοινωνία, την ασφάλεια, τα προσωπικά δεδομένα. Η οικοπεδοποίηση των διεθνών θαλασσών, οι εξορύξεις σε μεγάλα βάθη, καθώς και η διαμόρφωση της θαλάσσιας χωροταξίας, εντάσσονται στην ίδια κατεύθυνση.

Ο καπιταλισμός της εποχής μας ανασυγκροτεί το «στρατόπεδο» του κεφαλαίου, με ηγετική δύναμη τα Πολυεθνικά Πολυκλαδικά Μονοπώλια – ΠΠΜ. Τα ΠΠΜ, ποιοτικά ανώτερη έκφραση των τάσεων συγκέντρωσης-συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, συγκροτούνται με παλιές ή νέες μορφές· αν και εφορμούν από έναν κλάδο, συνήθως συνδυάζουν τον παραγωγικό με τον χρηματοπιστωτικό βραχίονα, συνυφαίνουν τις ερευνητικές και τις παραγωγικές δραστηριότητες με τις εμπορικές και τις χρηματοδοτικές, σχεδιάζουν-υλοποιούν τη δράση τους σε πλανητική βάση, ευνοούν μορφές καπιταλιστικής ολοκλήρωσης και υπεξαιρούν υπεραξία όχι μόνο από τη δική τους δραστηριότητα αλλά και από τη δραστηριότητα των πιο αδύναμων τμημάτων του κεφαλαίου.

Επειδή ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής συγκροτείται ως ένα σύστημα ανεξάρτητων ιδιωτικών κεφαλαίων σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, οι διαδικασίες εξαγωγής υπεραξίας τροποποιούνται μέσα από τις διαδικασίες κοινωνικοποίησης της παραγωγής. Δηλαδή, η θεμελιακή σχέση του (η σχέση εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας στην παραγωγή και η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας) εκφράζεται και τροποποιείται στην ανταλλαγή μέσω του ανταγωνισμού μεταξύ κεφαλαίων.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός αναδιαμορφώνει τις διεθνείς σχέσεις υπάγοντάς τες πραγματικά και καθολικά στο κεφάλαιο. Κυρίαρχες πλευρές σε αυτό το πλαίσιο είναι η δεσπόζουσα θέση των Πολυεθνικών Πολυκλαδικών Μονοπωλίων-ΠΠΜ, η ανάπτυξη της καπιταλιστικής διεθνοποίησης, οι καπιταλιστικές ολοκληρώσεις όπως αυτή της ΕΕ, οι διακρατικές συμφωνίας, ο αυξημένος ρόλος υπερεθνικών οργανισμών όπως το ΝΑΤΟ, το ΔΝΤ, ο ΠΟΕ, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο ΟΟΣΑ και, προφανώς, ο οξυμμένος ενδοαστικός ανταγωνισμός, η εντεινόμενη ανισόμετρη ανάπτυξη και η συχνότατη παρουσία του πολέμου και της πολεμικής προετοιμασίας. Στο «πρόσωπο» όλων αυτών οι λαοί όλου του κόσμου αναγνωρίζουν τους σύγχρονους πλανητικούς δυνάστες-επικυρίαρχους του «έθνους των εργαζομένων».

Ο σύγχρονος καπιταλισμός ισχυροποιεί το αστικό κράτος ως όργανο κυριαρχίας και καταπίεσης, ως απροκάλυπτο τοποτηρητή των αστικών οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων. Η εξέλιξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις, τα αγοραία κριτήρια λειτουργίας, την κρατική απόσυρση από την κοινωνική πρόνοια και τα δημόσια αγαθά, την ενίσχυση του ρόλου μη εκλεγμένων θεσμών και διεθνών μηχανισμών, την υποβάθμιση των κοινοβουλευτικών οργάνων, τη διόγκωση της καταστολής-ελέγχου και την αποσάθρωση των μηχανισμών αντιπροσώπευσης, οδηγεί στην ανάδυση ενός καθεστώτος κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού, εντός του οποίου ασφυκτιούν οι λαϊκές ελευθερίες και μέσω του οποίου επιδιώκεται να αποτραπεί και να κατασταλεί ακόμη και η σκέψη − πολύ περισσότερο η δράση − προς μια χειραφετητική κατεύθυνση.

Οι θερμοκρασίες ρεκόρ παγκοσμίως, οι γιγαντιαίες πυρκαγιές σε Σιβηρία, Αμαζόνιο, Αυστραλία και Αφρική, και οι ολοένα αυξανόμενες καταστροφές από πλημμύρες, τυφώνες δεν αποτελούν τυχαία μεμονωμένα περιστατικά, αλλά το ανησυχητικό αποτύπωμα του σύγχρονου καπιταλισμού στο φυσικό περιβάλλον. Τίποτα δεν είναι πιο ταξικό και συνδεδεμένο με τον πυρήνα των καπιταλιστικών σχέσεων από ότι η κλιματική κρίση και συνολικότερα η περιβαλλοντική καταστροφή. Η καπιταλιστική παραγωγή έχει την τάση να κατασπαταλά τους φυσικούς πόρους που δεν αποτελούν άμεσα κεφάλαιο (ατμόσφαιρα, κλίμα, θάλασσες, κλπ.), να λεηλατεί την φύση και παράλληλα να μετατρέπει το φυσικό, βιοτεχνολογικό, κοινωνικό χώρο και περιβάλλον σε εμπόρευμα. Δεν πρόκειται για μια φυσική «ανθρωπογενής εξέλιξη» αλλά για το αποτέλεσμα της αστείρευτης δίψας για κέρδος του καπιταλισμού της εποχής μας, και για αυτό το ξεπέρασμα αυτού του βάρβαρου και καταστροφικού συστήματος που απειλεί τους όρους επιβίωσης του πλανήτη, είναι βασικός όρος για μια άλλη πορεία της ανθρωπότητας.

Ο καπιταλισμός λοιπόν, έχοντας στο τιμόνι του την ακόρεστη δίψα για κέρδος και κυριαρχία, μετατρέπει κάθε γωνιά του πλανήτη σε πεδίο καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, απειλεί τους όρους ύπαρξης της ανθρωπότητας και του πλανήτη με τη γενίκευση των πολεμικών συγκρούσεων, την οικολογική καταστροφή και την κλιματική αλλαγή, αλλά και με τις παρεμβάσεις στο γενετικό υπόστρωμα των έμβιων όντων.

Generation Flex και πολιτική αντίδραση

Αν ο προηγούμενος κύκλος της παγκόσμιος καπιταλιστικής κρίσης του 2008-2009 και κυρίως η απάντηση σε αυτήν από τις δυνάμεις του κεφαλαίου, έβγαλε με εμφατικό τρόπο στην επιφάνεια σημαντικά στοιχεία του νέου σταδίου στο πεδίο της οικονομίας και της εργασίας, η σημερινή πολιτική απάντηση του καπιταλισμού στην πανδημία, φανέρωσε επίσης σημαντικές πλευρές στην πολιτική σφαίρα.

Ο καπιταλισμός της πιο αντεργατικής ανάπτυξης και κρίσης του, είναι αναγκασμένος να καταφεύγει ξανά και ξανά στο «μονόδρομο» της εξαντλητικής εκμετάλλευσης του ανθρώπου και της φύσης, να επιστρέφει διαρκώς σε μορφές βίαιου σφετερισμού της εργασίας καθηλώνοντας πια την εργατική δύναμη κάτω από τα ιστορικά-ζωτικά όρια της αξίας της. Σήμερα και με καταλύτη την υγειονομική κρίση, προκειμένου να επιβιώσει, αναγκάζεται να «υπονομεύσει» περισσότερο την ίδια την πηγή των κερδών του: τον εργαζόμενο άνθρωπο, άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Με την πρωτοφανή βιολογική και ηθική εξόντωση της εργατικής δύναμης, με τη μαζική ανεργία, τις ελαστικές εργασιακές σχέσεις που φτάνουν στο απόγειο τους με την τηλεργασία, την εντατικοποίηση, την ατομική διαπραγμάτευση με την εργοδοσία, τα νέα δεσμά της πολιτιστικής υποδούλωσης, την απάνθρωπη στάση απέναντι στη προσφυγιά και τους μετανάστες, τους πολέμους. Υποδαυλίζει διαρκώς ένα «εμφύλιο των κάτω» που κορυφώθηκε έντονα και τις μέρες της υγειονομικής κρίσης, αλλά και της προσφυγικής κρίσης. Προωθεί συστηματικά ένα νέο συνδικαλισμό της ταξικής συμφιλίωσης και ένα νέο συμβόλαιο υποταγής της εργασίας στο κεφάλαιο. Σπαταλά και καταστρέφει ασύδοτα τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον που δεν αποτελούν άμεσα κεφάλαιο (ατμόσφαιρα, κλίμα, θάλασσες, οικολογική ποικιλία, δάση Αμαζονίου, Αυστραλίας κ.λπ.).

Αναπτύσσει δραματικά σε βάρος της εργασίας όλες τις μεθόδους απόσπασης υπεραξίας, αδυνατώντας όμως να τιθασεύσει τις βίαιες κρίσεις που αναπόφευκτα το συνοδεύουν και μια απ’ αυτές βρίσκεται σήμερα ακριβώς μπροστά μας, πιο σκληρής από εκείνη του 2008. Βέβαια, «η κρίση τους γεννά κροίσους», αλλά και ανείπωτη φτώχεια, ανεργία, πολέμους και ανελευθερία.

Δεν πρόλαβε να κλείσει ο κύκλος της καπιταλιστικής αναδιοργάνωσης λόγω της κρίσης του 2008 και μια νέα, πιο βαθιά και πιο οξεία ξεδιπλώνεται. Η υγειονομική κρίση είναι ο δραστικός επιταχυντής της και όχι η αιτία της. Μπαίνουμε σε ένα νέο κύμα αναδιάρθρωσης της καπιταλιστικής οικονομίας -που χαρακτηρίζεται και ως ψηφιακό- το οποίο απορροφά ήδη σημαντικά συσσωρευμένα και λιμνάζοντα κεφάλαια με υψηλές προσδοκίες κερδοφορίας. Όμως η μαζική εισαγωγή πολύ εξελιγμένων συστημάτων αυτοματισμού, της ρομποτικής, της τεχνητής νοημοσύνης, των δικτύων 5G, της κβαντικής υπολογιστικής και του «internet των πραγμάτων» στα μέσα και την οργάνωση της παραγωγής θα θέσουν ξανά σε κρίση το σύστημα απόσπασης υπεραξίας. Θα απογειώσουν γενικά την εκμετάλλευση των εργατών και θα καθηλώσουν μόνιμα την αξία της εργατικής δύναμης πολύ κάτω από τα σημερινά ιστορικά της όρια, γιατί θα υπάρξουν σοβαρά προσκόμματα στην ανακοπή και αντιστροφή της τάσης πτώσης του μέσου ποσοστού καπιταλιστικού κέρδους λόγω της τεράστιας αύξησης της χρήσης σταθερού κεφαλαίου (μηχανήματα κ.λ.π.) που ως γνωστόν δεν αποδίδει υπεραξία.

Ο ανταγωνισμός Κίνας-ΗΠΑ για την πρωτοκαθεδρία αυτού του μετασχηματισμού θα είναι αδυσώπητος, επικίνδυνος. Θα διαμορφωθούν νέες ισορροπίες στην διεθνοποίηση καπιταλιστικών κρατών και πολυεθνικών-πολυκλαδικών κολοσσών. Η «ψηφιακή εποχή» θα επιδράσει καθοριστικά στη διαμόρφωση πρόσθετων όρων για την πρωτοφανή επέκταση της «ευελιξίας» της εργασίας σε όλες τις μορφές και με αιχμή τον χρόνο εργασίας. Σχετική έκθεση της πολυεθνικής IWG υπολογίζει ότι το 2022 κιόλας, το παγκόσμιο «ευκίνητο» εργατικό δυναμικό θα φτάσει το 42,5% του συνόλου των εργαζομένων! Μεγάλα θύματα θα είναι οι νέοι εργαζόμενοι και γι’ αυτό οι αστοί χαρακτηρίζουν την σημερινή νέα γενιά ως τη «γενιά της ευκινησίας» («Generation Flex»). Επίσης ως και 800 εκατομ. θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να χαθούν παγκοσμίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας που δεν αντισταθμίζονται ούτε στο μισό από τα νέα επαγγέλματα που θα υπάρξουν, ενώ στην χώρα μας αυτό μπορεί να συμβεί για το 1/3 των σημερινών -περιορισμένων έτσι κι αλλιώς- θέσεων εργασίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι το αστικό συλλογικό εργατικό δίκαιο που αφορά τις συνδικαλιστικές ελευθερίες και οργανώσεις, τις συλλογικές συμβάσεις και την απεργία συρρικνώνεται επικίνδυνα σε βάρος των εργαζομένων και αντικαθίσταται από το αστικό εργατικό δίκαιο των ατομικών εργασιακών σχέσεων και της ευελιξίας της εργασίας.

Επίσης, η καταγραφή του ανθρώπινου γονιδιώματος, η κατοχύρωση πατεντών και ιδιοκτησίας και τελικά η σχεδιασμένη αναπαραγωγή της ζωής, η τάση για τη δημιουργία των ίδιων των έμβιων όντων και τελικά του ανθρώπου, παραπέμπουν σε έναν κόσμο όπου μετά την ουσιαστική υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο θα έχουμε την ουσιαστική υπαγωγή της συνολικής ύπαρξης του ανθρώπινου όντος και της φύσης στη σωτηρία της καπιταλιστικής κερδοφορίας, στις προτεραιότητες και τις ανάγκες του κεφαλαίου.

Η σφαίρα κυριαρχίας των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής διευρύνεται και βαθαίνει ολοένα και περισσότερο στο βαθμό πού η συνεχής τελειοποίηση ειδικά της ψηφιακής τεχνολογίας, μεγαλώνοντας την οικονομική σημασία των πολυεθνικών-πολυκλαδικών κολοσσών και των μεγάλων επιχειρήσεων, οδηγεί ειδικά στην χώρα μας στην εκτόπιση και καταστροφή των μικρών παραγωγών, μετατρέποντας το μεγαλύτερο μέρος τους σε προλετάριους, περιορίζοντας το ρόλο των υπόλοιπων στην κοινωνικοοικονομική ζωή και βάζοντάς τους εδώ και εκεί σε λίγο-πολύ πλήρη, λίγο-πολύ φανερή, λίγο-πολύ βαριά εξάρτηση από τις ολιγάριθμες ηγεμονικές μερίδες του κεφαλαίου.

Και επειδή η τεχνική πρόοδος οδηγεί -από την άλλη μεριά- σε μια σχετική ελάττωση των αναγκών των επιχειρήσεων σε ζωντανή εργασία των εργατών, η ζήτηση εργατικής δύναμης κατ’ ανάγκη μένει πίσω από την προσφορά της, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει η εξάρτηση της μισθωτής εργασίας από το κεφάλαιο, να αυξάνεται ο βαθμός εκμετάλλευσής της, να διαλύεται ο χρόνος εργασίας, να καταβαραθρώνονται οι μισθοί και προπαντός να εκτινάσσεται η ανεργία.

Η κατάσταση αυτή στο εσωτερικό των καπιταλιστικών χωρών και ο συνεχώς οξυνόμενος αμοιβαίος ανταγωνισμός τους στην παγκόσμια αγορά, κάνουν ολοένα και πιο δύσκολη την πώληση των εμπορευμάτων πού παράγονται σε συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες, όσο και αν με τις παρεμβάσεις του συλλογικού καπιταλιστή -του αστικού κράτους- προωθείται εμμέσως πλην σαφώς η πριμοδότηση αγοράς τέτοιων εμπορευμάτων. Η υπερπαραγωγή πού εκδηλώνεται με οξείες κρίσεις, πού τις ακολουθούν μακρόχρονες περίοδοι στασιμότητας, αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στην αστική κοινωνία. Οι κρίσεις και οι περίοδοι στασιμότητας καταστρέφουν με τη σειρά τους ακόμη περισσότερο τους μικρούς παραγωγούς, μεγαλώνουν ακόμη περισσότερο την εξάρτηση της μισθωτής εργασίας από το κεφάλαιο, οδηγούν ακόμη πιο γοργά σε σχετική αλλά και σε απόλυτη χειροτέρευση της κατάστασης της εργατικής τάξης.

Έτσι, η τελειοποίηση της ψηφιακής τεχνικής, πού σημαίνει αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και αύξηση τού κοινωνικού πλούτου, συνεπάγεται στην αστική κοινωνία το μεγάλωμα της κοινωνικής ανισότητας, την μεγάλη αύξηση της απόστασης ανάμεσα στους εύπορους και τούς άπορους και το μεγάλωμα της αβεβαιότητας για τη ζωή, της ανεργίας και των κάθε λογής στερήσεων για όλο και πιο πλατιές μάζες εργαζομένων.

Οι ανταγωνισμοί –σύμφυτο του συστήματος αυτού- στα πλαίσια του ξαναμοιράσματος της λείας και της αναδιάταξης των συσχετισμών στο έδαφος της συνεχιζόμενης κρίσης, φθάνουν σε επίπεδο παροξυσμού, κάτι που μεταφράζεται σε ανοιχτές απειλές προς πάσα κατεύθυνση από την πλευρά των Η.Π.Α., ενώ από κοντά ακολουθούν Κίνα, Ρωσία και Ε.Ε. διεκδικώντας το δικό τους μερίδιο από την πίτα. Οι Κινέζοι και οι Ινδοί στρατιώτες που αλληλοσκοτώθηκαν στις κορυφογραμμές των Ιμαλαίων με ρόπαλα και αυτοσχέδια όπλα (αφού τυπικά η διαφιλονικούμενη ζώνη αυτή είναι αφοπλισμένη) φαίνεται σα να θέλουν να επιβεβαιώσουν πρόωρα τον Άλμπερτ Αϊνστάιν που έγραφε ότι ο Τέταρτος Παγκόσμιος πόλεμος θα διεξαχθεί με «πέτρινα δόρατα», ακριβώς επειδή ο προηγούμενος θα έχει καταστρέψει την ανθρωπότητα όπως την γνωρίζαμε έως τώρα. Η πραγματικότητα είναι ότι ο πολύμορφος (σήμερα έχουμε και τον κυβερνοπόλεμο, τον υβριδικό κ.α.) πόλεμος στην εποχή του νέου σταδίου του καπιταλισμού προκρίνεται όλο και πιο πολύ για την επίλυση των οξύτατων ενδοιμπεριαλιστικών αντιθέσεων κυρίως για τον έλεγχο του καπιταλιστικού μετασχηματισμού, των πηγών ενέργειας και των δρόμων μεταφοράς, για το οικονομικό ξαναμοίρασα του κόσμου ανάμεσα στα διεθνή τραστ και τα ισχυρά ιμπεριαλιστικά κράτη, για την καταλήστευση των αδύναμων λαών. Υπάρχουν ενεργές πολεμικές συρράξεις σε αρκετά σημεία του πλανήτη, και ακόμα περισσότερες υποβόσκουσες εστίες αντιπαραθέσεις. Από το πολύπλοκο μωσαϊκό των ανταγωνισμών όπως διαμορφώνονται στον πλανήτη (Κορεάτικη χερσόνησος, θάλασσα νότιας Κίνας, Λατινική Αμερική κ.α.) ξεχωρίζουμε το επικίνδυνο σκηνικό που στήνεται στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, αλλά και τον κίνδυνο μιας πιο γενικευμένης ολομέτωπης πολεμικής αντιπαράθεσης και ιεραρχούμε την μάχη για ειρήνη και αποτροπή της πολεμικής απειλής.

Η «αντίδραση σε όλη την γραμμή» φτάνει στα απώτατα αντιδημοκρατικά, ολοκληρωτικά όρια της. Το αστικό αντιπροσωπευτικό κοινοβουλευτικό σύστημα, παρασιτώντας σε βάρος του λαού, θα απολέσει πλήρως τα όποια ιστορικά δημοκρατικά του στοιχεία και θα αποξενώνεται διαρκώς από τον λαό. Αναζητείται μια νέα μορφή της δικτατορίας των αστών, διαμορφώνεται ένα νέου τύπου δεσποτικό αστικό σύστημα που να ανταποκρίνεται στις νέες ανάγκες του καπιταλισμού, διατηρώντας το αστικό Κοινοβούλιο σε όλο και πιο τυπικό όμως ρόλο. Θα έχουμε μια ανομολόγητη απολυταρχία που θα κηρύττει «εκτός νόμου» όχι μόνο τις πολιτικές ελευθερίες, αλλά βασικά κοινωνικά δικαιώματα, όχι τα αριστερά βιβλία, αλλά κάθε είδους λαϊκές διεκδικήσεις. Το αστικό κράτος -απαλλαγμένο, μέσω των ιδιωτικοποιήσεων αλλά και των ΣΔΙΤ, από σημαντικό μέρος της επιχειρηματικής του δραστηριότητας- θα ενισχύσει τον επιτελικό του ρόλο με ταυτόχρονη απογείωση του κατασταλτικού ρόλου, με εγκαθίδρυση και ενός καθολικού οργουελικού καθεστώτος συστηματικής επιτήρησης και ρουφιανιάς, ειδικά απέναντι στις μαχόμενες δυνάμεις.

Όλα τα παραπάνω μας υποχρεώνουν να εκτιμήσουμε ότι όχι απλά είμαστε για τα καλά σε μια νέα εποχή του καπιταλισμού, αλλά ότι ζούμε και διαρκείς μετασχηματισμούς του νέου σταδίου. Το κλασικό δίλλημα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» χρειάζεται να μετατραπεί πια στο «σοσιαλισμός ή καταστροφή»

Η κυρίαρχη αφήγηση: Αστική χειραγώγηση, επικοινωνιακή καθήλωση και πλασματική πραγματικότητα

Βασικός στόχος της αστικής ιδεολογίας δεν είναι πλέον να πείσει ότι ο καπιταλισμός μπορεί να προσφέρει μια καλύτερη ζωή, αλλά ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, δυνατότητα ανατροπής, ότι ο κομμουνισμός είναι ουτοπικός και έξω από τη «φύση» του ανθρώπου και των κοινωνιών.

Όσο οξύνεται η κρίση του καπιταλισμού και η ιστορική παρακμή του χωρίς να αναπτύσσεται το επαναστατικό κίνημα και να αντεπιτίθενται οι ιδέες της χειραφέτησης, οι αυταπάτες και οι διάφορες «ουτοπίες» δεν θα εκλείψουν, νέα σκοταδιστικά και ιδεαλιστικά ρεύματα και αντιδραστικές ή μικροαστικές θεωρίες θα φύονται.

Η αστική ιδεολογική κατεργασία-χειραγώγηση και ο πρωτοφανής ψυχολογικός καταναγκασμός, ειδικά στις νέες γενιές, εμπεδώνουν και το κλίμα του φόβου, της ανημπόριας και της καθήλωσης της κριτικής σκέψης, της αναλυτικής και συνθετικής διεργασίας και ικανότητας του κάθε ανθρώπινου νου. Το σύστημα εμπεδώνει στους εργαζόμενους την άποψη ότι η μόρφωση, η γνώση, η ιστορία, η πολιτική, η τέχνη και ο πολιτισμός δεν αφορούν τους πολλούς. Οι πολύμορφοι μηχανισμοί κυριαρχίας (εκπαίδευση, ΜΜΕ, κλπ) και η βιομηχανία πολιτισμού αναπαράγουν την αντίληψη ενός κατακερματισμένου κόσμου, στον οποίο η πλειοψηφία είναι απομακρυσμένη από την κατανόηση του κόσμου στην ολότητά του.

Ο αντίπαλος επενδύει στην αναπτυγμένη τεχνολογία της επικοινωνίας ώστε να κατασκευάσει μια πλασματική και αφηρημένη πραγματικότητα, έναν κόσμο ηλεκτρονικής παραμυθίας, δίπλα στον πραγματικό ζοφερό κόσμο της καθημερινής εμπειρίας των εργαζομένων, των ανέργων και των νέων. Δίπλα στον κόσμο της κοινωνικής περιθωριοποίησης οικοδομείται μια εικονική πραγματικότητα των ψευδαισθήσεων.

Δίνεται έμφαση στη θεαματικότητα του στιγμιαίου, στο χάπενινγκ, στις τελετουργικές προσομοιώσεις της ίδιας της κοινωνικοπολιτικής δράσης. Το αυθόρμητο «συμβάν» υποκαθιστά την οργανωμένη πολιτική στρατηγική και η τακτική εκφυλίζεται αποκλειστικά σε ακτιβισμούς, σε κινηματικές στιγμές κοινωνικής εκφόρτισης. Ο πολιτικός λόγος ταυτίζεται με την επικοινωνιακή του χρησιμότητα και αποδοχή, δίχως καμία παιδαγωγική διάσταση, από την άποψη της προετοιμασίας του εργαζόμενου λαού για τις μάχες του παρόντος και του μέλλοντος.

Καλλιεργείται συστηματικά η άποψη ότι η ιστορία είναι ένα πεδίο ασυνεχών ισότιμων στοιχείων και επιδέχεται την όποια χρήση είναι βολική στην εικόνα του παρόντος. Οι θεωρητικές ερμηνείες μεγάλης κλίμακας, οι οποίες έχουν και την απαίτηση της καθολικής εφαρμογής, απορρίπτονται συνολικά στο όνομα των επιμέρους μικρο-αφηγημάτων δίχως σύνδεση μεταξύ τους. Επιβάλλεται ένας σύγχρονος «αγνωστικισμός» και «σχετικισμός», ένας κατακερματισμός της γνώσης και της ικανότητας ανάλυσης και σύνθεσης.

Ο κάθε άνθρωπος «έχει δίκιο απ’ τη μεριά του»: και ο ναζί και ο αντιστασιακός, και ο ταγματασφαλίτης, και ο εργοδότης-επιχειρηματίας και ο εργαζόμενος, και ο απεργός και ο καταναλωτής… Κατ’ επέκταση, η συλλογική δράση του εργατικού κινήματος χαρακτηρίζεται μεταφυσική κατασκευή που πρέπει να αντικατασταθεί από επιμέρους ατομικές δράσεις ή από συλλογικότητες που συγκροτούνται αποκλειστικά στο πλαίσιο μιας «ταυτότητας», προωθώντας έναν αταξικό δικαιωματισμό και εν τέλει τα προτάγματα ενός «ηθικού καπιταλισμού».

Μας λένε: Αληθινό είναι ό, τι κάθε φορά με συμφέρει, βλέπω τι έχω μπροστά μου, αυτό αποκλειστικά μ’ ενδιαφέρει, ούτε το πριν, ούτε το μετά, ούτε οι αιτίες, ούτε τα αποτελέσματα, μόνο η συγκυρία. Έτσι ψάχνω να βρω τα αποτελεσματικότερα μέσα για να αντιμετωπίσω μόνο το «εδώ και τώρα», με μια εντελώς επιφανειακή και όσο το δυνατόν στενότερη κοινωνικοπολιτική οπτική, με το μικρότερο κόστος και τη μεγαλύτερη πρόσκαιρη ωφέλεια.

Και εφόσον η αλήθεια ταυτίζεται με τη συγκυριακή χρησιμότητα, τότε είναι επόμενο να συσκοτίζεται το ιστορικό βάθος της κοινωνικοπολιτικής δράσης, να αγνοείται η αναγκαιότητα του στρατηγικού στόχου και σκοπού και εν τέλει, να αποδυναμώνεται η όποια ριζοσπαστική δυναμική και από δυνάμει συγκρουσιακή να κινδυνεύει να ενσωματωθεί, ως αριστερή αμφισβήτηση, στο σύστημα αστικής κυριαρχίας. Να συνυπάρχει ως «άλλη» εκδοχή, εντός όμως του ίδιου πλαισίου. Το «Παλιό» εμφανίζεται σα «Νέο», όπως λέει κι ο ποιητής.

Όλα τα παραπάνω, αποτελούν επίσης μέρος του λιπάσματος για να ευδοκιμούν νεοφασιστικές και ρατσιστικές απόψεις και πρακτικές τις οποίες αρκετοί κύκλοι της αστικής τάξης, αξιοποιώντας την συντριπτική αστική ηγεμονία και την εκτεταμένη όσο ποτέ «ψευδή συνείδηση» της εργατικής τάξης, προκρίνουν ως ένα βαθμό ως μια πολύτιμη εφεδρεία για την κάλυψη των αναγκών αποτελεσματικότερης ιδεολογικοπολιτικής θωράκισης της κυριαρχίας της και της ανάσχεσης της εμφάνισης ενός υπολογίσιμου «αντίπαλου δέους» στον καπιταλισμό.

Ωστόσο, αντικειμενικά, η νέα βαθμίδα ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλισμού σημαίνει και μια άλλη ποιότητα στην αντιφατική ανάπτυξη και όξυνση των ίδιων των αντιθέσεών του, ως εκείνο το όριο που τείνει να οδηγεί, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, στη λύση τους. Ισχύει:

«Μέσα στην αστική κοινωνία γεννιούνται σχέσεις παραγωγής και επικοινωνίας που είναι ισάριθμες νάρκες για να την ανατινάξουν σε κομμάτια. Αν δεν βρίσκαμε μέσα στην κοινωνία όπως είναι, τους όρους παραγωγής και τις αντίστοιχες σχέσεις για μια αταξική κοινωνία όλες οι προσπάθειες να την ανατινάξουμε θα ήταν δονκιχωτικές φαντασιώσεις.» (Κ. Μαρξ).

Είναι χρέος των δυνάμεων της επαναστατικής προοπτικής να νοηματοδοτήσουν θετικά την κοινωνική ερημιά. Σε συνθήκες όπου η απονοηματοδότηση, ιδίως με τις μορφές του «δικαιωματισμού», της πριμοδοτούμενης αμεριμνησίας και του δήθεν «νέου» επιβάλλεται προκειμένου ο άνθρωπος να μεταλλαχθεί σε έρμαιο και πολιτικό υποχείριο, η επιδίωξη εξόρυξης νοήματος αποκαθιστά την αρμονία και τους αρμούς μιας κοινωνίας σε σύγχυση και απόγνωση. Πολύ σημαντικά όπλα σε αυτή τη μάχη, πιο αναγκαία από ποτέ, είναι η γνώση και η εκπαίδευση (και όχι μόνο η πληροφορία), η απελευθερωτική θεωρία, ο ανατρεπτικός πολιτισμός και η τέχνη, ως αντίπαλο δέος στον σάπιο γερασμένο κόσμο του καπιταλισμού, οργανικά στοιχεία μιας νέας επαναστατικής δύναμης και κίνησης χειραφέτησης.

Β. Για τον κομμουνισμό στον 21ο αιώνα

Το θεμελιακό ζήτημα

Στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, η πλειοψηφία των ανθρώπων που κατοικούμε στον πλανήτη Γη «δεν μπορούμε να αναπνεύσουμε».

Το 75% του πληθυσμού της Γης ζούμε σε πόλεις των οποίων οι υποδομές δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες, με αποτέλεσμα μια εξαντλητική καθημερινότητα σε ένα υποβαθμισμένο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Η κεφαλαιοκρατική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, με τις υλικές και άυλες μορφές τους, καταρρακώνει τις πιο ζωτικές ιδιότητες του ανθρώπινου είδους, τη φαντασία, τη δημιουργικότητα, την πρωτοβουλία. Γεννάει έτσι πρωτόγνωρες στρεβλώσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Η κρατική καταπίεση και καταστολή, η ψηφιακή επιτήρηση και ο έλεγχος σε κάθε μας βήμα έχουν με πρωτόγνωρο τρόπο αναδειχθεί σε “alter ego” της «αγοράς», ενώ ο ανταγωνισμός των κεφαλαιοκρατών σε ένα πεπερασμένο σύνολο όπως είναι ο πλανήτης Γη, γεννά διαρκώς τις προϋποθέσεις για πολέμους και απροκάλυπτες επεμβάσεις που καταργούν κάθε έννοια δικαίου τόσο με την ιστορική έννοια όσο και με την περιορισμένη έννοια του «διεθνούς δικαίου».

Η ανθρωπότητα, διανύοντας μια εποχή ιδιόμορφης βαρβαρότητας, βιώνει τη μεγαλύτερη ιστορικά απόσταση από τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τα συμφέροντα των ανθρώπων. Από την ανάγκη για αρμονική συνύπαρξή της με το φυσικό περιβάλλον. Η οικολογική ισορροπία και η αξιοπρεπής διαβίωση δεν ήταν ποτέ τόσο ασύμβατες και ανταγωνιστικές με το υφιστάμενο κοινωνικό πλαίσιο.

Την ίδια στιγμή, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συνειδητοποιούν ότι ο καπιταλισμός δεν είναι μονόδρομος – δεν μπορεί να αποτελεί το «τέλος της ιστορίας».

Κατανοούν από την πείρα τους ότι δεν είναι γραμμένα στα γονίδια του ανθρώπου ο ανταγωνισμός και η θεοποίηση του χρήματος, οι πόλεμοι και η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Ότι η σχέση τους με το φυσικό περιβάλλον δεν μπορεί να έχει άλλο μέτρο από την αρμονία.

Έτσι, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αναζητούν μια συνολική προοπτικής ενάντια και πέρα από τον καπιταλισμό, και οραματίζονται μια χειραφετημένη κοινωνία ελεύθερων παραγωγών του χεριού και του πνεύματος χωρίς εκμετάλλευση και τάξεις, χωρίς καταπίεση και πολέμους, χωρίς αλλοτρίωση και διακρίσεις οποιουδήποτε τύπου. Μια κοινωνία κομμουνιστική.

Τμήμα αυτής της αναζήτησης είμαστε κι εμείς. Σε αυτό το ιστορικό καθήκον θέλουμε να συμβάλλουμε με όλες μας τις δυνάμεις.

Με την εργατική τάξη για ένα σύγχρονο κίνημα κομμουνιστικής απελευθέρωσης

Όταν ο Μαρξ και ο Ένγκελς έγραφαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, ο καπιταλισμός μετρούσε ήδη μερικούς αιώνες ζωής. Βρισκόταν στην αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης, η οποία διαδέχθηκε τα αρχικά βήματα της πρωταρχικής συσσώρευσης. Ο καπιταλιστής είχε όνομα και πρόσωπο, ο πλούτος του είχε φυσική μορφή. Είναι εξουσιαστής των ανθρώπων που δουλεύουν γι’ αυτόν. Είναι το ίδιο εξουσιαστής και ιδιοκτήτης της οικογένειας που δημιουργεί. Στη φάση αυτή, οι κομμουνάροι του Παρισιού πραγματοποιούν την πρώτη έφοδο στον ουρανό ενώ, μερικές δεκαετίες αργότερα, όταν σε άθλιες συνθήκες έχει εμφανιστεί πια μαζικά η στρατιά των προλεταρίων στα βιομηχανικά κάτεργα της εποχής, η Ρωσική Επανάσταση του 1917 ανοίγει μια πόρτα προς το κομμουνιστικό μέλλον.

Στην πορεία αυτών των εξελίξεων, το πνεύμα της θεωρίας που πρώτοι ανέπτυξαν οι Μαρξ και Ένγκελς παραμένει ζωντανό. Και το αίτημα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης γίνεται όλο και πιο επίκαιρο. Πάνω απ’ όλα: δεν έρχεται από το χθες, αλλά από το σήμερα και το αύριο. Είναι φάρος για τη σύγχρονη εποχή και για το μέλλον, για τον ψηφιακό κόσμο των υλικών και άυλων εμπορευμάτων, για τον κόσμο των τεχνολογικών καινοτομιών, του διαδικτύου της πλανητικής διασύνδεσης, των εργαζομένων του πνεύματος και του χεριού, τη σημερινή και τις μελλοντικές γενιές των ανθρώπων.

Ωστόσο, οι προλετάριοι και οι καταπιεσμένοι όλου του κόσμου βρίσκονται απέναντι σε μια μεγάλη ιστορική αντίφαση: Ενώ η τεχνολογική πρόοδος, η αντικατάσταση μονότονων ή βαριών εργασιών από εξελιγμένες και προγραμματιζόμενες μηχανές, μπορεί και θα έπρεπε να οδηγήσει στη ριζική μείωση των ωρών και των ετών εργασίας, στην εξαφάνιση της ανεργίας, στην απελευθέρωση χρόνου για ζωή, πολιτισμό, δημιουργία και κοινωνική προσφορά, έγινε το αντίθετο. Ο ελεύθερος χρόνος χάθηκε, ενώ η εργασία έγινε ακόμη πιο καταναγκαστική και αποξενωτική.

Οι εργάτες κατανοούν από την πείρα τους ποιος είναι ο πραγματικός παραγωγός του κοινωνικού πλούτου. Κατανοούν ότι το περιττό βάρος είναι οι κεφαλαιοκράτες, ότι η κοινωνία μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής, χωρίς τα αφεντικά και τον εργοδοτικό δεσποτισμό. Ο κοινωνικός συνδυασμός της ανθρώπινης εργασίας, η «γενική διάνοια» του συλλογικού εργάτη είναι ασύγκριτα πιο παραγωγική (σε ότι αφορά χρήσιμα αγαθά)- από την υποταγμένη στους όρους της μισθωτής εκμετάλλευσης και του κέρδους παραγωγή.

Ο πλούτος που παράγει η ανθρωπότητα συνολικά ανά έτος; –υπολογίζεται σε 80 τρισ. δολ. παγκόσμια– αρκεί και με το παραπάνω για να έχει επαρκές εισόδημα και αξιοπρεπή κατοικία κάθε κάτοικος του πλανήτη, για να εξαλειφθεί ο υποσιτισμός, να καταπολεμηθούν υγειονομικές μάστιγες, να εξασφαλιστεί δημόσια, δωρεάν και υψηλής στάθμης υγείας για όλους, να στηριχτεί η πολιτιστική δημιουργία.

Οι δυνατότητες διεθνούς επικοινωνίας, μετακίνησης και πληροφόρησης επιτρέπουν περισσότερο από ποτέ την ισότιμη συνεργασία λαών και χωρών σε όλα τα επίπεδα, την υπέρβαση των δυσκολιών που θέτουν εκ των πραγμάτων τα περιορισμένα όρια κάθε μεμονωμένου κράτους, τον διαμοιρασμό χρήσιμων γνώσεων και πληροφοριών –άρα την ακόμη πιο σημαντική πρόοδο της επιστήμης και της τεχνικής-, την αντιμετώπιση προβλημάτων που έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα (π.χ. περιβάλλον, υγεία). Αλλά και αυτές οι δυνατότητες, για να μετουσιωθούν σε ζώσα πραγματικότητα, πρέπει να απελευθερωθούν από τα καπιταλιστικά δεσμά που τις καταπνίγουν ή τις διαστρέφουν.

Στην εποχή μας, ο κομμουνισμός προβάλλει ως μια ρεαλιστική δυνατότητα. Είναι σαν να έχει φτάσει στον τόπο μας, να αντιλαμβανόμαστε τη σκόνη που σηκώνει μακριά, γιατί, εκτός των άλλων, υπάρχει περισσότερο από ποτέ το κοινωνικό υποκείμενο που μπορεί να τον υλοποιήσει: η σύγχρονη εργατική τάξη του χεριού και του πνεύματος.

Για αρκετούς, η εργατική τάξη είναι απλώς η τάξη που καταπιέζεται και υποφέρει. Για εμάς, είναι η τάξη που μπορεί να αλλάξει τα πράγματα, να καταστήσει τον καπιταλισμό παρελθόν και τον κομμουνισμό παρόν και μέλλον. Αυτή η πλευρά φάνηκε ξεκάθαρα και στην περίοδο της πανδημίας, όπου η εργατική τάξη διεθνώς «κράτησε» όρθια την κοινωνία, και απέδειξε ποιος παράγει πραγματικά τον κοινωνικό πλούτο.

Η σύγχρονη εργατική τάξη είναι πιο πολυάριθμη και πιο μορφωμένη από ποτέ. Είναι η κοινωνική τάξη που βρίσκεται στην καρδιά του καπιταλισμού. Ο ρόλος της στην παραγωγή γενικά και στην παραγωγή των πιο εξελιγμένων μέσων παραγωγής (όπως τα έξυπνα ρομπότ) μπορεί να εγγυηθεί μια παραγωγή χρήσιμων αγαθών «χωρίς αφεντικά». Και η θέση της στην «καρδιά» των εκμεταλλευτικών σχέσεων του καπιταλισμού την καθιστά «ατμομηχανή» της πάλης για την ανατροπή και την υπέρβασή του, αλλά και της πάλης για την υπέρβαση κάθε άλλης μορφής καταπίεσης, διάκρισης ή εκμετάλλευσης που συναρθρώνεται με αυτές τις εκμεταλλευτικές σχέσεις, ερχόμενη από το παρελθόν ή και το παρόν του καπιταλισμού.

Η πολυεθνικότητά της (ακόμη και εντός μιας χώρας) μπορεί να αποτελέσει δύναμη δημιουργίας, διεθνισμού και συνεργασίας, κόντρα στον ρατσισμό και την ξενοφοβία, τον εθνικισμό και την ακροδεξιά. Η πολυμορφία της μπορεί να σφυρηλατήσει μια ανώτερης ποιότητας ενότητα των υποαμοιβόμενων εργατών με εκείνους που δουλεύουν στην τεχνολογική βιτρίνα του καπιταλισμού, των παλιότερων με τις νεότερες γενιές. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν το έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να αποτελέσει πόλο οικοδόμησης μιας ευρύτερης κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας, ενός νέου ιστορικού μπλοκ χειραφέτησης με κομμουνιστικό πρόσημο.

Μεταρρυθμιστικές ουτοπίες ή καθολική επαναστατική αλλαγή;

Γίνεται μεγάλη συζήτηση για τα «κακώς κείμενα» του σύγχρονου καπιταλισμού, για τις αιτίες της αθλιότητας που βιώνει η κοινωνική πλειοψηφία. Για κάποιους, όλα αυτά αποτελούν μια παρεκτροπή που μπορεί να «διορθωθεί». Για εμάς, αποτελούν απόρροια της ίδιας της ταυτότητας του καπιταλισμού, συνδέονται με τη φύση του, το βαθύτερο είναι του.

Πίσω από τις εκδηλώσεις αυτές βρίσκεται η εκμεταλλευτική και καταπιεστική ουσία του καπιταλισμού. Στον πυρήνα όλων αυτών των προβλημάτων βρίσκονται τα θεμελιώδη του στοιχεία: η ιδιωτική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, η καθολική εμπορευματοποίηση, η κρατική και εργοδοτική καταπίεση. Βρίσκονται οι εγγενείς αντιφάσεις του καπιταλισμού, που δεν μπορούν να χαλιναγωγηθούν ή να ρυθμισθούν αν δεν αρθεί η βάση που τις γεννά, αλλά αναδεικνύουν με πιεστικό τρόπο τόσο την ιστορική του παρακμή και παροδικότητα όσο και την ανάγκη υπέρβασής του.

Χωρίς σύγκρουση και αναμέτρηση με αυτούς του πυλώνες του καπιταλισμού, χωρίς υπέρβαση αυτών των αντιφάσεων είναι αδύνατη ακόμη και η βελτίωση στη ζωή της κοινωνικής πλειοψηφίας. Και χωρίς την κατάργησή τους είναι αδύνατη μια αξιοβίωτη και χειραφετημένη ζωή. Αυτήν την ανάγκη αντιπροσωπεύει ο κομμουνισμός, η κομμουνιστική απελευθέρωση.

Αμφισβητείται από αρκετούς αυτό το συμπέρασμα.

Ριζοσπαστικά κινήματα που αμφισβητούν ή αντιμάχονται τον καπιταλισμό πιστεύουν πως υπάρχει και άλλος δρόμος. Είναι ο δρόμος που δοκιμάστηκε σε κάποιες χώρες της Λατινικής Αμερικής, ο δρόμος που περπάτησαν εκατομμύρια άνθρωποι του κινήματος «ενάντια στο 1%» των υπερπλούσιων, των επιμέρους εκρήξεων, των τοπικών θυλάκων αντιεμπορευματικής παραγωγής, των ταυτοτικών κινημάτων. Δεν δικαιώνει η ζωή αυτόν τον δρόμο, παρά τις πολύτιμες ριζοσπαστικές ή και αντικαπιταλιστικές παρακαταθήκες του. Τα αδιέξοδά του φάνηκαν άλλοτε γρήγορα άλλοτε αργότερα – το ίδιο και η ανάγκη για ριζοσπαστικά κι αντικαπιταλιστικά κινήματα που δεν θα μένουν στη μέση, δεν θα αναβάλλουν για αύριο τα καθολικά ερωτήματα που μπαίνουν σε κάθε στιγμή της πάλης, δεν θα θυσιάζουν την αναγκαία πολιτική επάρκεια στο όνομα μιας αμφίβολης πλατύτητας, δεν θα αρκούνται σε μισές απαντήσεις αλλά θα ξεδιπλώνουν εν τω γίγνεσθαι όλο το αναγκαίο πλαίσιο της κοινωνικής απελευθέρωσης.

Παράλληλα, πολιτικά ρεύματα ή κόμματα που τοποθετούνται απέναντι στον νεοφιλελευθερισμό, αναζητούν απλώς μια εναλλακτική γραμμή αστικής διαχείρισης, έναν καπιταλισμό με «ευαισθησία και ανθρώπινο πρόσωπο», με «κοινωνικό κράτος» και κεϋνσιανισμό, έναν καπιταλισμό όπου η πολιτική θα ελέγχει την οικονομία (και όχι το αντίστροφο), η πραγματική οικονομία θα υπερισχύει της πλασματικής και οι κοινοβουλευτικοί θεσμοί των μηχανισμών της αγοράς. Πρόκειται για ουτοπία πέρα ως πέρα. Όποια ρεύματα επένδυσαν σε μια τέτοια γραμμή, κατέληξαν να είναι ουρά κομμάτων καπιταλιστικής διαχείρισης. Όποια κόμματα την εκπροσώπησαν από κυβερνητικές θέσεις, κατέληξαν να προωθούν σκληρή αντιλαϊκή πολιτική και άγρια μνημόνια. Όποια κινήματα την υιοθέτησαν (χωρίς μάλιστα μια ευρύτερη οπτική), βρέθηκαν αντιμέτωπα με έναν στυγνό και ανελαστικό καπιταλισμό, που όχι μόνο δεν επιτρέπει παραχωρήσεις, «κοινωνικό κράτος» και φιλολαϊκές μεταρρυθμίσεις, αλλά αντιθέτως επιτίθεται ακόμη πιο σκληρά στην κοινωνική πλειοψηφία. Με έναν καπιταλισμό που «τα θέλει όλα».

Η πρόκληση, λοιπόν, είναι ξεκάθαρη:

Εγκλωβισμός στις κάθε λογής ουτοπίες ότι μπορεί δήθεν ο καπιταλισμός, το κεφάλαιο, οι ταξικές σχέσεις κυριαρχίας και εκμετάλλευσης να ανεχτούν «χαλινάρι», να αφήσουν χώρο σε αντικαπιταλιστικά εγχειρήματα, να επιτρέψουν ημίμετρα, ενδιάμεσες λύσεις, ταξική συμφιλίωση προς όφελος όλων και σταδιακές μεταρρυθμίσεις,

ή

Αναζήτηση και δοκιμασία της μοναδικής βιώσιμης αντικαπιταλιστικής απάντησης: της ριζικής αντιπαράθεσης με τους πυλώνες και την ουσία του καπιταλισμού, από τη σκοπιά και με στόχο την ανατροπή και την κατάργησή τους, την καθολική κοινωνική απελευθέρωση και χειραφέτηση που αντιπροσωπεύει ο κομμουνισμός.

Κομμουνισμός από το μέλλον

Δεν έχει νόημα μια τέτοια προσπάθεια, αντιτείνουν αρκετοί – από το αστικό, αλλά όχι μόνο στρατόπεδο. Ο κομμουνισμός δοκιμάστηκε και απέτυχε. Το ίδιο ίσως και η Αριστερά.

Δεν συμφωνούμε. Δεν απεμπολούμε, φυσικά, τη μαρξιστική θεωρητική παράδοση ούτε τους αγώνες και τις απόπειρες εκατομμυρίων ανθρώπων να πορευτούν σε έναν δρόμο πέρα από τα καπιταλιστικά θέσφατα. Θεωρούμε κομμάτι μας την Οκτωβριανή Επανάσταση, την Εθνική Αντίσταση και τον ΔΣΕ, τις επαναστατικές απόπειρες όπου γης (Κίνα, Κούβα κ.α.). Παρά την κατάληξή τους, προσέφεραν πολύ περισσότερα στην ανθρωπότητα απ’ ό,τι θα της πρόσφερε η αποδοχή του καπιταλιστικού μονόδρομου. Απ’ όλα αυτά αντλούμε εμπειρίες και διδάγματα. Δεν μηδενίζουμε, ούτε εξιδανικεύουμε.

Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι η αποτυχία μιας προσπάθειας κοινωνικής αλλαγής δεν σημαίνει οριστική και διά παντός αποτυχία της: η αποτυχία μιας προσπάθειας κομμουνιστικής χειραφέτησης δεν ισοδυναμεί με αποτυχία κάθε αντίστοιχης προσπάθειας στο μέλλον. Οι ίδιοι που επικαλούνται αυτή την αντίληψη ξεχνούν, άραγε, πόσες και πόσες «αποτυχημένες προσπάθειες» υπήρξαν πριν εδραιωθεί μια σημαντική καπιταλιστική αλλαγή.

Γνωρίζουμε, επίσης, ότι οι μεγάλες αλλαγές, πολύ περισσότερο ο κομμουνιστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας, δεν αντιγράφονται ούτε περιγράφονται σε manual. Με αυτή την έννοια, ο κομμουνισμός στον οποίο στρατευόμαστε είναι σύγχρονος, έρχεται κυρίως από το μέλλον, θεμελιώνεται και προκύπτει από αυτό. Και αυτό γιατί:

* Στηρίζεται στα θεωρητικά εφόδια του επαναστατικού μαρξισμού, στο «ξαναδιάβασμά» τους υπό το φως της ζωής και της εμπειρίας, και κυρίως στη δημιουργική-προωθητική ανάπτυξή τους, η οποία μπορεί να εξασφαλιστεί από την προσπάθεια κατανόησης, ερμηνείας, αλλαγής της πραγματικότητας, από την αντιπαράθεση με την αστική ιδεολογία, από τον γόνιμο διάλογο με ριζοσπαστικά-αντικαπιταλιστικά ρεύματα και από τη συγχώνευση με τη συλλογική σοφία της αντικαπιταλιστικής πράξης και πάλης.

* Εδράζεται πρώτα απ’ όλα και πάνω από όλα σε «καύσιμα» που προκύπτουν από τα νέα δεδομένα της κοινωνίας και της ταξικής πάλης, στο σύγχρονο στάτους του καπιταλισμού αλλά και της εργατικής τάξης, στις επαναστατικές δυνατότητες που απορρέουν από αυτά, όχι σε κατασκευές εποχών που έχουν παρέλθει οριστικά ή σε ιδεαλιστικά σχήματα.

* Στέκεται απέναντι στην ιστορία κριτικά, υλιστικά και διαλεκτικά. Αντλεί εμπειρίες και συμπεράσματα. Εν προκειμένω, αντλεί πολύτιμα συμπεράσματα τόσο από τη νίκη των Μπολσεβίκων όσο και από τη νόθευση της επαναστατικής τους απόπειρας με στοιχεία ξένα προς τον κομμουνισμό, που οδήγησαν στο τέλος –υπό την πίεση και της αντεπανάστασης, εξωτερικής και εσωτερικής– στην ακύρωση της επαναστατικής δυναμικής και στη διαμόρφωση ιδιότυπα εκμεταλλευτικών κοινωνιών, οι οποίες τελικώς επανήλθαν στον καπιταλισμό.

* Αντιμετωπίζει την κομμουνιστική απελευθέρωση ως συλλογική δημιουργία των μαζών και όχι ως κατασκεύασμα του δοκιμαστικού σωλήνα ή γραφειοκρατικών μηχανισμών. Ως εκ τούτου, τη συνδέει στενά με κάθε αντικαπιταλιστικό σκίρτημα του παρόντος και του μέλλοντος, με κάθε αμφισβητησιακή διεργασία και ριζοσπαστική συλλογική δημιουργία. Αναπνέει μέσα σε τέτοιες διεργασίες, γονιμοποιείται και τις γονιμοποιεί.

Όλα αυτά, δίνουν τη δυνατότητα η υπόθεση στην οποία στρατευόμαστε, η ανατροπή του καπιταλισμού και η πάλη για την καθολική κοινωνική απελευθέρωση, να «επικοινωνεί» με τις ανάγκες του συνόλου των καταπιεζόμενων, της φτωχής αγροτιάς, των νέων, να γίνεται υπόθεση εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο κομμουνισμός και ο επαναστατικός δρόμος

Μας εμπνέει ένας κομμουνισμός ζων, ως σημερινό κίνημα ανατροπής και δημιουργίας, καθημερινά παρών, μάχιμος – όχι ένας κομμουνισμός που υπάρχει μόνο ως επαναστατική «Δευτέρα Παρουσία», ως όραμα ή ως διακήρυξη και πρόγραμμα για τα κομματικά γραφεία και τις κλειστές ομάδες των μυημένων.

Απορρίπτουμε τον κομμουνιστικό βερμπαλισμό και την επαναστατική παπαγαλία, το ίδιο αποφασιστικά όσο απορρίπτουμε μια κομμουνιστική απελευθέρωση που παραπέμπεται στο νεφελώδες υπερπέραν, μετατρέπεται σε σύνθημα χωρίς αντίκρισμα – αν όχι σε «πλυντήριο» μιας τακτικής και μιας πολιτικής πρακτικής που κάθε άλλο παρά αντιμάχεται έμπρακτα την αστική πολιτική και την καπιταλιστική τάξη πραγμάτων.

Εμπνεόμαστε από έναν κομμουνισμό ο οποίος αποτελεί «κίνηση που καταργεί την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων» (Μαρξ).

Αυτή η αντίληψη για τον κομμουνισμό περιλαμβάνει τόσο τη βαθιά, αιχμηρή κριτική του καπιταλισμού όσο και την ιχνογραφία, το περίγραμμα μιας απελευθερωμένης και απελευθερωτικής κοινωνίας. Ο πραγματικός πίνακας, το ολοκληρωμένο έργο αυτής της κοινωνίας θα φιλοτεχνηθεί από την ίδια τη δημιουργική δράση και πρωτοβουλία των μαζών μετά την επανάσταση και την εγκαθίδρυση της εργατικής εξουσίας, μιας και, όπως σημείωνε ο Μαρξ, «η απελευθέρωση των εργατών ή θα είναι έργο των ίδιων των εργατών ή δεν θα υπάρξει».

Στην αντίληψή μας, ο κομμουνισμός δεν αποτελεί απλώς προοπτική, όραμα, «μεγάλη αφήγηση» για το μέλλον, προγραμματικό στόχο απλώς για να γεμίζει σελίδες κομματικών ντοκουμέντων Αποτελεί, ταυτοχρόνως, κόκκινο νήμα που διαπερνά την πράξη του παρόντος, φάρο, οδηγό και μέτρο της. Συνδέεται αξεχώριστα με τον δρόμο μέσα από τον οποίο θα οδηγηθούμε στο κομμουνιστικό μέλλον. Δρόμο επαναστατικό, που έχει ως κορυφαία στιγμή το επαναστατικό άλμα, αλλά χαρακτηρίζεται και από την επαναστατική δράση στο παρόν, την επαναστατική τακτική –την πάλη για τα «καθημερινά» ζητήματα, στη σύνδεσή της με την επανάσταση–, είναι ξένος στον μεταρρυθμισμό και τις ουτοπίες περί σταδίων πριν την επανάσταση ή κοινοβουλευτικής μετάβασης στον σοσιαλισμό.

Η πάλη για την κομμουνιστική απελευθέρωση ξεκινάει από σήμερα. Δεν αρκεί ούτε σε μας ούτε στους εργαζόμενους και τους νέους η απλή διακήρυξη ενός ιδανικού κομμουνιστικού αύριο.

Το αστικό καθεστώς, το κεφάλαιο -σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο- δεν θα εκχωρήσουν χωρίς σκληρή αντίδραση την εξουσία και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης των μισθωτών. Σήμερα, μάλιστα, δεν είναι διατεθειμένοι να ικανοποιήσουν ούτε καν στοιχειώδη αιτήματα της λαϊκής πλειοψηφίας. Έτσι, για να κατακτηθεί οτιδήποτε, από την πιο μικρή βελτίωση έως την πλέον ριζική αλλαγή, όπως η κομμουνιστική απελευθέρωση, απαιτείται σκληρός συλλογικός αγώνας ενάντια στο αστικό καθεστώς και στα εθνικά και διεθνικά στηρίγματά του, χρειάζεται μαζική επαναστατική δράση.

Γνωρίζουμε από την πρόσφατη και παλαιότερη ιστορία ότι αυτός και μόνο ο δρόμος μπορεί να αλλάξει τα πράγματα, σε αντίθεση με τις προτάσεις οι οποίες μιλούν για βαθμιαία μετάβαση στον σοσιαλισμό μέσω μεταρρυθμίσεων, που αναζητούν «τρίτους δρόμους» ή «επαναστατικές» διαδικασίες που τάχα μπορούν να χωριστούν σε στάδια αντιμετωπίζοντας πρώτα τη «δευτερεύουσα» και ύστερα τη βασική αντίθεση είτε, ακόμη χειρότερα, περιγράφουν δρόμους που περνούν μέσα από επιμέρους αγώνες και αυτοδιαχειριστικά πειράματα ή από την αστική εκλογική διαδικασία και την κατάκτηση του κυβερνητικού κέντρου. Όλες αυτές οι προτάσεις δεν είναι μόνο ουτοπικές –πολύ περισσότερο από την επαναστατική πάλη και την επανάσταση που την παρουσιάζουν ως ουτοπία–, αλλά αποδεικνύονται καθημερινά και καταστροφικές, τόσο για τη συνείδηση της κοινωνικής πλειοψηφίας όσο και για τα δικαιώματά της.

Ο δικός μας δρόμος είναι καθολικά ανατρεπτικός και επαναστατικός. Περιλαμβάνει –χωρίς να ταυτίζει– σε διαλεκτική σύνδεση και τη ριζοσπαστική ανατρεπτική πάλη στο παρόν και το ποιοτικό άλμα της αντικαπιταλιστικής επανάστασης. Χωρίς τη ριζοσπαστική ανατρεπτική πάλη στο παρόν είναι αδύνατον οι κομμουνιστές να συνδεθούν με τις ανάγκες και τα συμφέροντα, τα δικαιώματα και τις επιθυμίες της κοινωνικής πλειοψηφίας, να συμβάλλουν στη βελτίωση της θέσης και της συνείδησής της και στη διαμόρφωση του μαζικού κοινωνικοπολιτικού κινήματος που θα κάνει πράξη την κομμουνιστική απελευθέρωση, να επιταχύνουν –αντί να αναμένουν παθητικά– τις στιγμές των αποφασιστικών μαχών που θα κρίνουν αν η κοινωνία εξακολουθήσει να βαδίζει στον καπιταλιστικό δρόμο ή πορευτεί στον δρόμο της χειραφέτησης. Και χωρίς το άλμα της αντικαπιταλιστικής επανάστασης, χωρίς την ποιοτική τομή που τσακίζει τα στηρίγματα της αστικής εξουσίας-κοινωνίας, οδηγεί στην εργατική εξουσία κι εγκαινιάζει τους μετασχηματισμούς που χαρακτηρίζουν την κομμουνιστική απελευθέρωση, επίσης είναι αδύνατον να οδηγηθούμε σε μια τέτοια κοινωνία.

Δεν αρκεί, συνεπώς, η επίκληση ή η «παπαγαλία» της επανάστασης. Δεν είναι αυτό που χαρακτηρίζει τους κομμουνιστές. Αυτό που τους χαρακτηρίζει είναι ότι ενιαία και ταυτόχρονα αναδεικνύουν την ανάγκη της ριζικής κοινωνικής αλλαγής και της επανάστασης ως όρο για αυτήν και παράλληλα αγωνίζονται στο παρόν ενάντια στην κυρίαρχη πολιτική και το αστικό καθεστώς. Ότι είναι μαχητικά παρόντες σε κάθε αναμέτρηση με την αστική πολιτική, αναδεικνύοντας την ανάγκη της συλλογικής δράσης και της σύγκρουσης-ανατροπής των κύριων πυλώνων της.

Δεν φανταζόμαστε την επανάσταση ως μονόπρακτο, πράξη μειοψηφιών ή μια νέου τύπου «έφοδο σε χειμερινά ανάκτορα». Θα είναι πιο σύνθετη διαδικασία – πάντα ωστόσο ένα άλμα που θα επιβληθεί από τη συνειδητή δράση εκατομμυρίων- και θα κρίνει το ποιος έχει την πολιτική εξουσία: η αστική τάξη ή η εργατική τάξη σε συμμαχία με τα άλλα καταπιεζόμενα κι εκμεταλλευόμενα στρώματα.

Γνωρίζουμε ότι το μέλλον της επανάστασης θα κριθεί και από το εάν αντίστοιχες διαδικασίες γίνουν σε πολλές χώρες. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι παραιτούμαστε από την επαναστατική πάλη στη χώρα μας εν αναμονή αντίστοιχων διεθνών διαδικασιών. Σημαίνει, αντιθέτως, ακόμη πιο αποφασιστική πάλη για την επανάσταση στη χώρα μας και, ταυτόχρονα, ακόμη πιο αποφασιστικό διεθνιστικό αγώνα.

Ο κομμουνισμός στον οποίο στρατευόμαστε είναι κομμουνισμός της θεωρίας και της πράξης. Το πρόγραμμά μας για την επαναστατική αλλαγή κρίνεται καθημερινά, στις «μικρές» αψιμαχίες με το κεφάλαιο και το αστικό κράτος, με τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς τύπου ΕΕ και ΝΑΤΟ, αλλά και στις κρισιμότερες αναμετρήσεις με τις στρατηγικές που σε κάθε περίοδο προωθούν. Κανένα κίνημα που αποχωρεί η αναχωρεί από αυτές τις αναμετρήσεις, κανένα ρεύμα που δεν αναμετριέται με τον πυρήνα της αστικής γραμμής σε κάθε περίοδο δεν είναι ικανό να διεκδικήσει κάτι σημαντικότερο και καθολικότερο, έναν τόσο ριζικό στόχο όπως η κομμουνιστική απελευθέρωση.

Ο κομμουνισμός από τον οποίο εμπνεόμαστε, τέλος, είναι αξεδιάλυτα συνδεδεμένος με τα υποκείμενα και τους φορείς του. Αναπτύσσεται όσο οικοδομούνται από σήμερα μορφές συλλογικής συσπείρωσης, πάλης, δημιουργίας της εργατικής τάξης και των άλλων καταπιεζόμενων και εκμεταλλευόμενων στρωμάτων σε κάθε επίπεδο.

Όσο διαμορφώνονται αριστερά-ριζοσπαστικά πλαίσια που υπηρετούνται από ολοένα και πιο μεγάλα τμήματα σε χώρους εργασίας και κατοικίας, και οικοδομούνται πολιτικά αντικαπιταλιστικά μέτωπα που απαντούν στο πεδίο της τακτικής αντιπαρατιθέμενα στην κυρίαρχη γραμμή του κεφαλαίου, και κυρίως το εργατικό κομμουνιστικό κόμμα της απελευθέρωσης. Η γόνιμη αλληλεπίδραση των παραπάνω με τη δράση της κοινωνικής πλειοψηφίας είναι αυτή που θα δημιουργήσει το μαζικό πολιτικό κίνημα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης.

Από την επανάσταση στην κοινωνία της κομμουνιστικής χειραφέτησης

Η επιτυχής -για την κοινωνική πλειοψηφία- έκβαση της επανάστασης σημαίνει ότι η πολιτική εξουσία και η διεύθυνση της κοινωνίας περνούν από τα χέρια της εκμεταλλευτικής μειοψηφίας των αστών και των εκπροσώπων τους στα χέρια της συλλογικά δρώσας κοινωνικής πλειοψηφίας.

Σημαίνει ότι τσακίζονται οι μηχανισμοί του αστικού κράτους και οικοδομούνται νέοι θεσμοί εξουσίας, οι οποίοι φέρνουν στο προσκήνιο τον οργανωμένο λαό. Θεσμοί που αναδεικνύονται στην πορεία προς την επανάσταση και στην ίδια την επανάσταση ή θα αναδειχτούν μετά από τη νίκη της. Κι επίσης θεσμοί που εξασφαλίζουν, από τη μια, την προστασία της επαναστατικής διαδικασίας απέναντι στην εγχώρια και διεθνή αντίδραση και, από την άλλη –και αυτό είναι το κύριο-, εξασφαλίζουν την πραγματική εμπλοκή των μαζών στη διεύθυνση των κοινωνικών υποθέσεων, την πραγματική αυτοδιεύθυνση και αυτενέργειά τους.

Σημαίνει, ταυτοχρόνως, ότι καταργείται η ιδιωτική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και ότι τα βασικά μέσα παραγωγής μετατρέπονται σε συλλογική ιδιοκτησία. Ότι καταργείται η σχέση μισθωτής εκμετάλλευσης, άρα και η εργατική τάξη ως τέτοια. Οι εργαζόμενοι πλέον λειτουργούν ως παραγωγοί κοινωνικού πλούτου για λογαριασμό όλης της κοινωνίας, όχι ως παραγωγοί υπεραξίας για τους κεφαλαιοκράτες.

Η επικράτηση της επανάστασης, ωστόσο, δεν σημαίνει οριστική, τελεσίδικη νίκη της, ούτε οδηγεί αυτόματα σε μια κοινωνία κομμουνιστικής απελευθέρωσης. Σημαίνει πέρασμα σε μια νέα πρωτότυπη περίοδο της ταξικής πάλης, κατά την οποία τα εγχώρια και διεθνή στηρίγματα του καπιταλισμού θα πασχίζουν για την ανατροπή της και την αστική παλινόρθωση, ενώ οι επαναστατικές δυνάμεις θα αγωνίζονται για τη μετάβαση στην πλήρη κοινωνική χειραφέτηση, στην κατάργηση κάθε είδους καταπίεσης, εκμετάλλευσης, κρατικής κυριαρχίας, αλλοτρίωσης και διακρίσεων.

 Τι θα κρίνει αυτή τη μετάβαση;

Ένας συνδυασμός δράσεων που θα υπερασπίζονται την επαναστατική διαδικασία, θα αποκρούουν τη δράση των αντιπάλων της και, κυρίως, θα αναπτύσσουν την επαναστατική διαδικασία. Στις δεύτερες περιλαμβάνονται η νίκη της επανάστασης και σε άλλες χώρες, η πορεία οικοδόμησης θεσμών συλλογικής αυτοδιεύθυνσης σε όλους τους κρίκους της κοινωνίας (εντός και εκτός παραγωγής), η πορεία ξηλώματος κάθε αστικού, εκμεταλλευτικού ή καταπιεστικού καταλοίπου στις κοινωνικές σχέσεις (π.χ. διακρίσεις με βάση το φύλο, τη φυλή ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό), η μορφωτική και πολιτιστική άνθηση και δημιουργικότητα.

Σε όλη αυτή την πορεία της μετάβασης, με τις αναπόφευκτες καμπές και φάσεις της, αλλά και στη σημερινή πάλη, είναι απαραίτητο να είναι σαφής ο στόχος, να είναι σαφές τι σημαίνει κοινωνία πλήρους κομμουνιστικής χειραφέτησης. Πρώτα απ’ όλα θετικά, αλλά και ως αντίστιξη στη βαρβαρότητα του καπιταλισμού και ως διάκριση από τα δυσφημιστικά για τον κομμουνισμό καθεστώτα του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού».

Δεν μιλάμε για γραφειοκρατικά σχέδια και ασκήσεις επί χάρτου. Η κομμουνιστική απελευθέρωση δεν κατασκευάζεται ούτε διαμορφώνεται σε κομματικά εργαστήρια. Είναι έργο των απελευθερωμένων από τα αστικά δεσμά μαζών, στην αλληλεπίδρασή τους με επαναστατικές δυνάμεις που αναδεικνύουν στην πράξη -και όχι στα λόγια- τον πρωτοπόρο τους ρόλο. Μιλάμε για τα κριτήρια της κομμουνιστικής κοινωνίας, για ένα περίγραμμα στο οποίο η αυθεντική δράση των μαζών θα δώσει σάρκα και οστά, αναπτύσσοντάς το, εμπλουτίζοντάς το ή και μετασχηματίζοντάς το – πάντα με οδηγό την καθολική χειραφέτηση των ανθρώπων.

Αυτά το κριτήρια, το περίγραμμα της κομμουνιστικής κοινωνίας αποτελούν δύναμη και στη σημερινή πάλη κατά της πολιτικής του κεφαλαίου και των κυβερνήσεών του. Απαντούν στο «δεν υπάρχει εναλλακτική» στον καπιταλισμό, σκιαγραφούν μια άλλη δυνατότητα και γι’ αυτό, ενώνουν, δίνουν αντοχή και κουράγιο, προοπτική και διέξοδο στους καθημερινούς αγώνες, ενισχύουν την αποτελεσματικότητα και τη μαζικότητα τους.

Ο ορίζοντας της κομμουνιστικής χειραφέτησης

Στο πλαίσιο αυτό, πιστεύουμε ότι σε μια κοινωνία κουμμουνιστικής απελευθέρωσης:

* Κατοχυρώνεται η κοινοκτημοσύνη, η συλλογική ιδιοκτησία στα υπάρχοντα ή τα νέα μέσα παραγωγής, στους φυσικούς πόρους και στα δημόσια αγαθά, με θεσμούς και μορφές που η ίδια η δράση των μαζών θα αναδείξει.

* Καταργείται κάθε μορφή ή σχέση εκμετάλλευσης, αρχής γενομένης από τη σχέση μισθωτής εκμετάλλευσης. Έτσι, η εργασία γίνεται προσφορά στο κοινωνικό σύνολο και όχι καταναγκαστική δραστηριότητα για ατομικό βιοπορισμό, δρόμος αυτοπραγμάτωσης και όχι αλλοτρίωσης. Τελικός στόχος είναι η κατάργηση της αλλοτριωτικής-αποξενωτικής εργασίας και της διάκρισης χειρωνακτικής-πνευματικής εργασίας.

* Η παραγωγή –το περιεχόμενο, τα μέσα, οι ρυθμοί– οργανώνεται με κριτήριο και στόχο την εξυπηρέτηση των συλλογικά σχεδιασμένων αναγκών και των αναγκών των παραγωγών. Οι σχέσεις των ανθρώπων στην παραγωγή διακρίνονται από συνεργατικό πνεύμα, ενώ η διεύθυνση της παραγωγής είναι συλλογική υπόθεση – των άμεσων παραγωγών και της κοινωνίας συνολικά.

* Καταργούνται οι μηχανισμοί της αγοράς και των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων σε όλα τα αγαθά. Στη βάση αυτή, το χρήμα ως υλικό-χειροπιαστό μέσο αυτών των σχέσεων χάνει το νόημά του.

* Ο χρόνος απελευθερώνεται διπλά. Αυξάνει ο ελεύθερος χρόνος, που πλέον μετατρέπεται σε μέτρο του πλούτου της κοινωνίας, και ταυτοχρόνως απελευθερώνεται από τα αστικά δεσμά τόσο ο εργάσιμος (που πλέον αποκτά άλλο νόημα) όσο και ο εξωεργασιακός, που πλέον μπορεί να αξιοποιηθεί για πολιτισμική, μορφωτική, καλλιτεχνική ανάπτυξη και δημιουργία, για αναψυχή και άθληση, για δημιουργικές ανθρώπινες σχέσεις, για συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις.

* Απελευθερώνονται ο πολιτισμός, η επιστήμη, η μόρφωση και η επαφή με τη γνώση, καθώς απαλλάσσονται από σκοταδιστικά, ελιτίστικά ή φορμαλιστικά πρότυπα και από εκμεταλλευτικές, αγοραίες και καταπιεστικές σκοπιμότητες. Πλέον υποκείμενο και δέκτης τους –όχι ως απλός καταναλωτής ή μελλοντικός εργάτης– είναι η κοινωνική πλειοψηφία, ενώ κριτήριό τους είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη και αυτοπραγμάτωση του κοινωνικού ανθρώπου.

* Ο κοινωνικός πλούτος, τα υλικά, άυλα και πολιτισμικά αγαθά, κατανέμονται δίκαια και ισότιμα σε όλους τους πολίτες. Μέσα από μια πορεία, θα γίνεται πράξη το: «Ο καθένας ανάλογα με τις δυνατότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Αυτή η ισοτιμία δεν ταυτίζεται με την ισοπέδωση ή την απόλυτη ομοιομορφία, στηρίζεται σε δημιουργικούς ανθρώπους, με ιδιαίτερη προσωπικότητα – ανθρώπους που μόνο εντός μιας κομμουνιστικής κοινωνίας μπορούν να διαμορφωθούν.

* Η διεύθυνση όλων των υποθέσεων στην κομμουνιστική κοινωνία είναι υπόθεση των ίδιων των πολιτών. Στον βαθμό που προωθούνται η επαναστατική διαδικασία σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο και εδραιώνονται οι χειραφετητικοί μετασχηματισμοί μετά την επανάσταση, η εργατική εξουσία και οι θεσμοί της (ως ιδιαίτερη μορφή κράτους) θα οδηγούνται στην απονέκρωση και τον μαρασμό. Για όσο διάστημα διατηρηθούν, αυτοί οι θεσμοί θα εμπεριέχουν το σπέρμα της αυτοκατάργησής τους και θα ενισχύουν την τάση αυτοδιεύθυνσης σε κάθε επίπεδο (στην παραγωγή, στην κοινότητα, στη γενική πολιτική σφαίρα κ.λπ.).

* Η καθιέρωση μορφών και δομών άμεσης συμμετοχής και δημοκρατίας σε όλα τα επίπεδα, η πλήρης και ανεμπόδιστη ελευθερία του λόγου, του τύπου, της άποψης, της πολιτικής/κομματικής δράσης, ο συνδυασμός άμεσης και αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι έννοιες ταυτισμένες με τον κομμουνισμό και αποκτούν σε αυτόν την πραγματική τους διάσταση, υπερβαίνοντας την ψευδεπίγραφη δημοκρατία του αστικού κοινοβουλευτισμού. Η αιρετότητα, η ανακλητότητα, η αμοιβή με τον μέσο κοινωνικό όρο, η εναλλαγή, η πλήρης διαφάνεια και ο δημόσιος έλεγχος δίνουν άλλη διάσταση στην έννοια των δημόσιων λειτουργιών και λειτουργών και διευκολύνουν την αποτροπή του σφετερισμού του κοινωνικού πλούτου και των γραφειοκρατικών παρεκκλίσεων.

* Στο πλαίσιο μιας τέτοιας κοινωνίας, ο μόνιμος στρατός και η αστυνομία θα αντικατασταθούν από τον ένοπλο και αυτοοργανωμένο λαό, ώστε να είναι εφικτή η υπεράσπιση του κομμουνισμού από κάθε είδους επιβουλές, ενώ παράλληλα η συλλογική πειθώ, η πρόληψη και η αποτροπή θα έχουν προβάδισμα έναντι των μηχανισμών πειθάρχησης και αστυνόμευσης, για να διατηρείται ένα πλαίσιο συμπεριφοράς συμβατό και όχι αντιπαραθετικό προς τις κομμουνιστικές αρχές.

Γ. Ποιος και πως; Υποκείμενο και πρωτοπορία

Για το κόμμα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης

Όλες οι εξελίξεις και προκλήσεις που βιώνει και αντιμετωπίζει ο κόσμος στον 21ο αιώνα, και ιδιαίτερα οι αγεφύρωτες δομικές αντιθέσεις του σύγχρονου καπιταλισμού όπως περιγράφτηκαν παραπάνω, θέτουν σε ανώτερη βάση και με πολύ πιο αποδεικτικό τρόπο την ανάγκη για μια άλλη, εργατική εξουσία και μια νέα κομμουνιστική απάντηση στα μεγάλα θέματα της ανθρωπότητας.

Στην εποχή μας, η εργατική πολιτική, η επανάσταση και η κομμουνιστική απελευθέρωση αποκτούν επικαιρότητα, επανεμφανίζονται ως αναγκαιότητα, δυνατότητα αλλά και τάση της ταξικής πάλης. Για να μετασχηματιστούν όμως σε μαζικό κοινωνικό πολιτικό ρεύμα, είναι αναγκαία τόσο η τολμηρή επαναθεμελίωσή τους όσο και η προγραμματική και οργανωτική συγκρότησή τους.

Για να νικήσουν οι αγώνες, οι εξεγέρσεις και τα κινήματα που ξεσπούν παντού, χρειαζόμαστε μια νέα κομμουνιστική απάντηση και συγκρότηση που θα μετατρέπει την κοινωνική οργή σε υλική δύναμη ανατροπής.

Υπό αυτό το πρίσμα, για μας το κόμμα είναι κρίσιμη μορφή πολιτικής πρωτοπορίας της ίδιας της εργατικής τάξης ως επαναστατικού κοινωνικού υποκειμένου, απαραίτητη, όχι ασφαλώς και αρκετή, προκειμένου αυτή να διαδραματίσει τον απελευθερωτικό της ρόλο, δεν είναι ένας γενικός αυτοσκοπός.

Η εμπειρία του εργατικού κινήματος από την αυγή του καπιταλισμού μέχρι σήμερα δείχνει ότι ακόμη και τα πιο δυναμικά κινήματα, οι πιο μαχητικές κινητοποιήσεις, δίχως την αλληλεπίδρασή τους με τον συλλογικό «πολιτικό ηγεμόνα» –τις πρωτοπόρες αντικαπιταλιστικές και κομμουνιστικές δυνάμεις–, θα αποτελούν φωτεινές εκρήξεις και στιγμές στο σκοτεινό στερέωμα του καπιταλισμού χωρίς νικηφόρα κατάληξη. Ιδιαίτερα σήμερα, τα αποτελέσματα της ήττας του 1989, η υποχώρηση των κομμουνιστικών ιδεών και συχνά αντιδραστικές εθνικιστικές αντιλήψεις επιδρούν στις λαϊκές μάζες ακόμα και κατά τη διάρκεια κοινωνικών εκρήξεων. H διπλή εμπειρία της νίκης και της ήττας του επαναστατικού κινήματος, αποτυπώνει τόσο τα προωθητικά στοιχεία όσο και τα όρια και τις σημαντικές αδυναμίες των προηγούμενων αποπειρών. Από τις πρώτες απόπειρες τις Α΄ Διεθνούς έως την χρεωκοπία των μαζικών εργατικών κομμάτων της Β’ Διεθνούς, και από την εποποιία του Οκτώβρη και τις νικηφόρες επαναστάσεις διεθνώς, μέχρι την ήττα και τον εκφυλισμό των Κομμουνιστικών Κομμάτων στην δύση του 20ου αιώνα, η πολύτιμη εμπειρία του κομμουνιστικού κινήματος είναι χρήσιμος οδηγός για μελέτη, αυτοκριτική αλλά και ιστορική πείρα για τις νέες εφόδους στον ουρανό.

Ο αναγκαίος «συλλογικός ηγεμόνας» δεν μπορεί παρά να είναι ένας συλλογικός οργανισμός της κοινωνίας, στον οποίο συγκροτείται μια συλλογική θέληση αναγνωρισμένη και συγκεκριμενοποιημένη. Ο οργανισμός αυτός έχει ήδη αναδειχθεί από την ιστορική εξέλιξη: είναι το πολιτικό κόμμα με τη γενική και ιστορική του έννοια. Το κομμουνιστικό κόμμα, το συνολικό αντικαπιταλιστικό πολιτικό μέτωπο, οι αντικαπιταλιστικές τάσεις ενός ανασυγκροτημένου εργατικού κινήματος αποτελούν αναγκαίες συνιστώσες ενός σύγχρονου σχεδίου κομμουνιστικής χειραφέτησης αδιάρρηκτα δεμένου με την επικαιρότητα της εποχής και της αναγκαίας επανάστασης. Το κόμμα, το αντικαπιταλιστικό πολιτικό μέτωπο και η αριστερή αντικαπιταλιστική πτέρυγα του κινήματος διαμορφώνονται μέσα στη/από την διαδικασία των ταξικών συγκρούσεων.

Η οργάνωση της σύγχρονης εργατικής τάξης σε κόμμα, σε συνδυασμό ασφαλώς με τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού αντικαπιταλιστικού μετώπου και μιας αντικαπιταλιστικής πτέρυγας χειραφέτησης στο εργατικό κίνημα, δεν αποτελεί απλά επιλογή, αλλά μονόδρομο για τον ριζικό μετασχηματισμό του αυθόρμητου σε συνειδητό στην προοπτική της κομμουνιστικής χειραφέτησης. Για αυτό, οι πρωτοπόρες δυνάμεις και μια κομμουνιστική επαναστατική οργάνωση-κόμμα συμβάλλει διαρκώς στην διατύπωση και επεξεργασία ενός προγράμματος αντικαπιταλιστικής πάλης και ρήξης, στενά συνδεμένο με την ανάγκη επαναστατικής ανατροπής του καπιταλισμού και πορείας προς την κομμουνιστική απελευθέρωση. Πρόγραμμα, λογική και στόχους που μπορούν να αποδεικνύονται «εφικτά» στο πλαίσιο του αγωνιστικού ρεαλισμού που μπορεί να διαμορφώνει ο πρωταγωνιστικός πολιτικός ρόλος ενός εργατικού και λαϊκού κινήματος ανατροπής, ενάντια στις παλιές και νέες αυταπάτες της «αριστερής κυβέρνησης» και της φιλολαϊκής διαχείρισης του καπιταλισμού.

Δεν επινοούν ούτε κατασκευάζουν οι κομμουνιστές τις πρωτοπορίες. Αυτές γεννιούνται στην ιστορική κίνηση της εργατικής τάξης. Η προσπάθειά μας για τη διαμόρφωση κομμουνιστικού προγράμματος και κόμματος, πρέπει ως εκ τούτου να συναντηθεί με ευρύτερα τμήματα της εργατικής τάξης, της νεολαίας και των καταπιεζόμενων λαϊκών στρωμάτων, να αποκτήσει ποιοτική σχέση και να αλληλεπιδράσει με καμπές της ταξικής πάλης και του πολιτικού αγώνα, που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ανάπτυξης ενός μαζικού, εργατικού επαναστατικού κόμματος.

Αντίληψή μας είναι ότι τα επαναστατικά κομμουνιστικά κόμματα, έχουν ως βασικό κριτήριο και οδηγό δράσης τη στρατηγική της πλήρους κοινωνικής χειραφέτησης, τη θεωρητική και πολιτική συμβολή στην εργατική πάλη, τη σύνδεση της συγκεκριμένης πείρας με την ιστορική πείρα και την ιστορική προοπτική.

Ένα κομμουνιστικό κόμμα εκφράζει και συγκροτεί με συνειδητό, μόνιμο και στρατηγικό τρόπο τις δυνάμεις που κατανοούν και «υπηρετούν» την κομμουνιστική αναγκαιότητα, δυνατότητα και τάση της εποχής. Συγκροτείται και δρα με πυρήνα τη στρατηγική της κομμουνιστικής- κοινωνικής απελευθέρωσης, δρα συνειδητά για το αναγκαίο άλμα/τομή της αντικαπιταλιστικής επανάστασης, παρεμβαίνει στο σήμερα και σε κάθε πεδίο με το κριτήριο και το δρόμο της επαναστατικής τακτικής.

Ένα κομμουνιστικό κόμμα αποτελεί τμήμα της ιστορικής κίνησης της εργατικής τάξης, ιδιαίτερα των πιο προωθημένων τάσεων χειραφέτησής της. Δεν είναι μόνο θεωρητική και πολιτική πρωτοπορία, είναι και πρακτική. Είναι η πιο μαχητική δύναμη του κινήματος και του μετώπου. Είναι το μέσο, και όχι ο σκοπός –πολύ περισσότερο ο αυτοσκοπός–, για την υπεράσπιση και την προώθηση των εργατικών-λαϊκών συμφερόντων. Οι κομμουνιστές επιδιώκουν να εκφράσουν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της εργατικής τάξης, που την ωθούν με σταθερότητα στη χειραφέτηση και στην εξέγερση εναντίον του συνόλου της τάξης των καπιταλιστών και κάθε εκμεταλλευτικής και καταπιεστικής σχέσης. Ταυτόχρονα, είναι μαχητικά παρόντες στην πάλη για τις άμεσες ανάγκες της, που συχνά την καθηλώνουν στην εξάρτηση από το αφεντικό «της», από την πορεία της επιχείρησής «της», της εθνικής οικονομίας «της». Σε αυτή την πάλη δίνουν την ψυχή τους, οικοδομούν συναγωνιστικούς δεσμούς και γέφυρες διαλόγου με την εργατική πλειοψηφία, όχι μόνο προβάλλοντας τα ριζικά συμφέροντα της εργατικής τάξης, μα και συμβάλλοντας ώστε οι καθημερινοί αγώνες να κινούνται σε ράγες ρήξης και ανατροπής.

Η δημιουργία του κόμματος-επαναστατικού φορέα της εργατικής τάξης για μας έχει προτεραιότητα, δεν παραμένει ένας γενικός-αφηρημένος στόχος του μέλλοντος. Μαζί με την συγκρότηση του αναγκαίου προγράμματος είναι το βασικό καθήκον και μέλημα των προσπαθειών μας σήμερα και μέσα στην πορεία των ταξικών αγώνων, με υλικούς και συγκεκριμένους όρους-δρόμους που θα διαμορφώσουμε – προτείνουμε στην πορεία της ανάπτυξης της «Πρωτοβουλίας» μας και θα σκιαγραφήσουμε στην Πανελλαδική μας Συνάντηση.

 Η τάξη και το κόμμα. Το μέτωπο και η διαλεκτική ενότητα της ανατροπής

Δεν αποδεχόμαστε τη λογική που ταυτίζει το επαναστατικό πολιτικό υποκείμενο με το κόμμα – αν το κάναμε θα ήταν σαν να αρνούμαστε ότι «η απελευθέρωση των εργατών ή θα είναι έργο των εργατών ή δεν θα υπάρχει». Δεν μας ταιριάζει, όμως, και η ταύτιση του επαναστατικού υποκειμένου με το κίνημα γενικά – αν την υιοθετούσαμε θα ήταν σαν να μας αρκούν κινηματικά γεγονότα χωρίς σχέδιο ή να αρνούμαστε την ανάγκη για ταξική ανασυγκρότηση του εργατικού κινήματος και βαθύτερη αλληλεπίδρασή του με ιστορικά και θεωρητικά στοιχεία, πολιτικές αιχμές και στρατηγικές απαντήσεις ως όρων ακόμη και για την άμεση αναμέτρησή του με το κεφάλαιο και την αστική πολιτική. Τέλος, δεν μας εκφράζει η λογική που καθηλώνει το πρόγραμμα των πολιτικών μετώπων στο επίπεδο ενός «υλοποιήσιμου σχεδίου ανακούφισης», το αποσυνδέει από την ανατρεπτική λογική και τον επαναστατικό δρόμο, υπερτονίζει τα κοινοβουλευτικά μέσα ή προβάλλει-αναζητά κυβερνητικές εκφράσεις-«λύσεις» έναντι της μαζικής εργατικής πάλης και υποτιμά τη σημασία του κομμουνιστικού «νεύρου» εντός του μετώπου.

Ρίχνουμε το βάρος μας όχι σε τούτη ή την άλλη πλευρά του επαναστατικού υποκειμένου, αλλά στη διαλεκτική του ενότητα, όχι στην αυτοαναγόρευσή μας σε μία ακόμη «πρωτοπορία», αλλά στην έμπρακτη κατάκτηση ενός τέτοιου ρόλου μέσα από μια ζωντανή σχέση με τις μάζες, τις αναζητήσεις τους και το κίνημά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, θεωρούμε την οικοδόμηση ενός σύγχρονου κομμουνιστικού κόμματος πρωταρχικό κρίκο του επαναστατικού υποκειμένου. Κρίκο που υπάρχει όχι για να αναπαράγεται, αλλά για να συμβάλλει τόσο στο κίνημα όσο και στο συνολικό πολιτικό μέτωπο. Έτσι, το κόμμα αποτελεί παράγοντα διεύρυνσης και ενίσχυσης-εξέλιξης-ανάπτυξης του αντικαπιταλιστικού μετώπου -άρα και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ σήμερα, ως ενός πρώτου βήματος σε αυτή την προσπάθεια και κυρίως στον ζητούμενο μέτωπο-πόλο της αντικαπιταλιστικής αριστεράς που επιδιώκουν οι δυνάμεις της πρωτοβουλίας μας-, συμβάλει στην ισχυροποίηση και τον ποιοτικό εξοπλισμό του ως δύναμη αποτελεσματικής αναμέτρησης με τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις που προωθεί η «Ιερή Συμμαχία» κυβερνήσεων-κεφαλαίου-ΕΕ-ΔΝΤ. Επιπλέον, αποτελεί παράγοντα συμβολής στην ταξική ανασυγκρότηση του εργατικού κινήματος. Με αυτόν τον ποιοτικό και συνάμα δημιουργικό τρόπο αντιλαμβανόμαστε τον πρωτοπόρο-καθοδηγητικό ρόλο ενός σύγχρονου κόμματος– ένα ρόλο που επαναβεβαιώνεται καθημερινά και καταχτιέται στην πράξη, δεν εξαγγέλλεται, δεν αυτοανακηρύσσεται, ούτε ισχύει εσαεί.

Η πολυσύνθετη εργατική τάξη, βάση της κομματικής συγκρότησης

Κοινωνική βάση και πυρήνας ενός Κόμματος Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης, καθώς και της επανάστασης, είναι η -πλειοψηφική και πολυσύνθετη- σύγχρονη εργατική τάξη.

Αναφερόμαστε σε μια σύνθετη εργατική τάξη που αποτελεί έναν κατακερματισμένο, πολύπλοκο κόσμο, με πολλές εργασιακές σχέσεις και μοντέλα απασχόλησης, ειδικεύσεις και μορφωτικά επίπεδα, όπως περιγράφτηκαν στο κεφάλαιο Β. Η προσπάθειά μας για συγκρότηση προγράμματος και κόμματος ενέχει το στόχο μιας νέας αγωνιστικής ταξικής ενότητας που θα ενοποιεί μέσα στον ταξικό αγώνα σε ανώτερη βάση τα πολυσύνθετα υλικά συμφέροντα και αιτήματα της εργατικής τάξης, όπως και η ανάπτυξη ενός νέου εργατικού κινήματος ικανού να θέτει τα εργατικά συμφέροντα ανταγωνιστικά στα συμφέροντα και την πολιτική του κεφαλαίου και των κυβερνήσεών του συνολικά, σε υπέρβαση και του κυρίαρχου κρατικού-κυβερνητικού-εργοδοτικού συνδικαλισμού που έχει συνθηκολογήσει με την αστική τάξη και δουλεύει για τα δικά της συμφέροντα μέσα στους εργαζόμενους, αλλά και άλλων ρεφορμιστικών κομμάτων και δυνάμεων που μιλούν στο όνομα των εργατικών συμφερόντων.

Στην προσπάθεια διαμόρφωσης ενός κομμουνιστικού προγράμματος και κόμματος της εποχής μας, απαιτείται η συγκεκριμένη μελέτη της ταξικής κοινωνικής διάρθρωσης και διαστρωμάτωσης του ελληνικού καπιταλιστικού σχηματισμού, από την οποία απορρέουν και μια σειρά πολιτικά, οργανωτικά και θεωρητικά επίδικα και καθήκοντα.

Μια νέα προσπάθεια συγκρότησης κομμουνιστικού προγράμματος και κόμματος, χρειάζεται να έχει σταθερά στον πυρήνα της την θεμελιακή αρχή ότι η απελευθέρωση της εργατικής τάξης θα είναι έργο της ίδιας, που, καθώς θα ανυψώνεται από τάξη γενικά σε «τάξη για τον εαυτό της», θα αγωνίζεται για τη χειραφέτηση της ίδιας και όλης της κοινωνίας και θα συγκροτεί γύρω της μια ευρύτερη κοινωνική συμμαχία. Από αυτό τον αφετηριακό «νόμο» απορρέει ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα: Η ανατροπή της αστικής τάξης και η επανάσταση, η εργατική εξουσία και η μετάβαση προς τον κομμουνισμό είναι έργο ενός πολιτικού κινήματος της εργατικής τάξης και των σύμμαχών της λαϊκών στρωμάτων· ενός κινήματος που μετασχηματίζεται -σε αλληλεπίδραση με τις πρωτοπόρες δυνάμεις- και αναδεικνύεται σε πλειοψηφικό εργατικό επαναστατικό ρεύμα με πρόγραμμα, ιδέες, σχέδιο, οργάνωση και όργανα, πρακτική και ικανότητα ανατροπής και χειραφέτησης.

Θεωρία στρατευμένη στην υπόθεση της εργατικής χειραφέτησης

– η ταυτότητα του κόμματος

Θεωρητική ταυτότητα ενός σύγχρονου κομμουνιστικού κόμματος, είναι ο μαρξισμός, διαμέσου του οποίου αναλύεται με ριζοσπαστικό πνεύμα ο καπιταλισμός στον 21ο αιώνα. Εννοούμε έναν δημιουργικά αναπτυσσόμενο μαρξισμό, που, τροφοδοτούμενος από τις εξελίξεις της επιστήμης, της τεχνολογίας και του πολιτισμού της εποχής, αξιοποιεί και αναπτύσσει τον πλούτο των κλασσικών χρόνων του, αντιμετωπίζοντας κριτικά τις εσωτερικές εντάσεις του, τις θετικές κορυφώσεις, αλλά και τις δραματικές καταλήξεις του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος μέχρι τις μέρες μας.

Για μας ο μαρξισμός είναι ένα αναπτυσσόμενο και συνάμα συνεκτικό «σώμα» ιδεών, που συμβάλλει στην κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών, προσεγγίζει κριτικά και κατανοεί επιστημονικά την ουσία των καπιταλιστικών σχέσεων και ιχνηλατεί τους όρους απαλλαγής από αυτές. Δεν είναι μια «αποστεωμένη» θεωρητική οντότητα, απαλλαγμένη από αντιφάσεις ή διαφορετικότητες, που μπορεί να «κλειστεί» σε εγχειρίδια ή να εξαντληθεί σε ό,τι – σπουδαίο − γράφτηκε τον 19ο ή στις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν είναι, μια γενικά «ακαδημαϊκή» αφήγηση, πολύ περισσότερο δεν αποτελεί μια ασπόνδυλη θεωρητική οντότητα, που επιδέχεται ακόμη και εχθρικές μεταξύ τους «αναγνώσεις», ούτε μια «κοινωνικά ορφανή» θεωρία. Αντιθέτως, είναι μια θεωρία στρατευμένη στην υπόθεση της εργατικής χειραφέτησης και διαθέτει έναν συνεκτικό πυρήνα που συγκροτείται από κρίσιμες έννοιες, όπως, μεταξύ άλλων: ο διαλεκτικός υλισμός, η ταξική διαίρεση της κοινωνίας, ο ρόλος του ταξικού αγώνα ως κινητήριου μοχλού της ιστορίας, η εκμετάλλευση και η υπεραξία, ο ρόλος του αστικού κράτους και η ανάγκη τσακίσματός του, η ανάγκη της επανάστασης και η άρνηση του μεταρρυθμισμού, ο εργατικός διεθνισμός.

Σήμερα, στην κοινωνία έχει εξαπολυθεί μια οργουελική επιχείρηση λοβοτομής της σκέψης, ώστε να εξοβελιστεί η έννοια της εναλλακτικής προς τον καπιταλισμό κομμουνιστικής κοινωνίας ως ουτοπική και φύσει ολοκληρωτική. Ακόμα και οι πρώτες απόπειρες και οι χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού» τσουβαλιάζονται με τον φασισμό ως θεωρίες των άκρων. Κυριαρχεί ένα σύγχρονο ρεύμα κυνισμού και πραγματισμού, που τείνει να αντικαθιστά την επίπονη αναζήτηση της αλήθειας με την εκάστοτε συγκυριακή «χρησιμότητα» ιδεών και – συνηθέστερα − πρακτικών. Η θεωρητική σφαίρα κατακλύζεται από την αστική φιλοσοφική σκέψη, με κυρίαρχα ρεύματα το θετικισμό και το μεταμοντερνισμό.

Απέναντι στα άκρως κανιβαλικά σχέδια του κεφαλαίου, μπορούν και πρέπει να αντιπαρατεθούν και να ηγεμο­νεύσουν οι νέες μεγάλες επαναστατικές ιδέες και το «σπαθί» ενός νέου εργατικού κινήματος που μπορεί να κόψει το «γόρδιο δεσμό» των αντιφάσεων της σημερινής κοινωνίας. Η προσπάθειά μας για συγκρότηση προγράμματος και κόμματος ενέχει ως απαραίτητο και αναγκαίο  πεδίο την ιδεολογική αντιπαράθεση στην αστική και μικροαστική ιδεολογία, την αντεπίθεση και στο πεδίο των ιδεών της επαναστατικής απελευθερωτικής προοπτικής της ανθρωπότητας.

Εργατική δημοκρατία: η αρχή συγκρότησης του κόμματος

Εικόνα από το μέλλον της απελευθερωτικής κοινωνίας η οργάνωση

Οργανωτική αρχή λειτουργίας ενός σύγχρονου κομμουνιστικού κόμματος-της κομμουνιστικής οργάνωσης, στη συγκρότηση του/της οποίου/ας φιλοδοξεί να συμβάλει η πρωτοβουλία μας, αναγνωρίζεται αυτή της εργατικής δημοκρατίας, συνδυασμού ελεύθερης συζήτησης, συλλογικής απόφασης στη βάση της πλειοψηφίας και συνειδητής, χωρίς εξαίρεση, πειθαρχίας στην εφαρμογή των δημοκρατικά διαμορφωμένων αποφάσεων. Η εργατική δημοκρατία ως οργανωτική αρχή λειτουργίας είναι αυτή που θεωρεί οργανικά συναρθρωμένες, και όχι αντιπαρατιθέμενες, την ελευθερία και την πειθαρχία, τη δημοκρατία και τη συγκέντρωση δυνάμεων.

Η κομμουνιστική οργάνωση συγκροτείται με πρωταρχικό στοιχείο τη στρατηγική συμφωνία των μελών και τον κοινό τους θεωρητικό «τόπο», αλλά και με αναγκαία τη συμφωνία πάνω στους βασικούς δρόμους της επαναστατικής τακτικής.

Στην οργανωτική αντίληψη και πρακτική επιλογή της εργατικής δημοκρατίας, δημοκρατία και πειθαρχία αποτελούν αδιαίρετους πόλους, που πηγάζουν από τον επαναστατικό ρόλο και τους επαναστατικούς σκοπούς του κόμματος/οργάνωσης. Η εργατική δημοκρατία εδράζεται στην προτεραιότητα του συλλογικού έναντι του ατομικού, δίχως να ξεχνά πως τελικά το συλλογικό αποτελεί συνισταμένη των ανεπανάληπτων ξεχωριστών προσωπικοτήτων. Βασικά στοιχεία της είναι η συλλογική συζήτηση, η ελεύθερη έκφραση άποψης, ο συντροφικός διάλογος, το ανοιχτό πνεύμα, ο σεβασμός και η συλλογική αξιολόγηση κάθε άποψης, η συντροφική κριτική και αυτοκριτική. Πάνω απ’ όλα, η διαμόρφωση ισχυρού θεωρητικού υπόβαθρου, η υπέρβαση της διάκρισης χειρωνακτικής-πνευματικής εργασίας, παραγωγών-υλοποιητών της πολιτικής στο κόμμα, η οικοδόμηση κριτηρίων και κατάλληλου οργανωτικού πολιτισμού.

Η εργατική δημοκρατία στηρίζεται στην αρχή της πλειοψηφίας, στην υποχρέωση και την ανάγκη να δοκιμάζεται στην πράξη απ’ όλα τα μέλη ως άποψη του κόμματος η άποψη που πλειοψήφησε ύστερα από ανοιχτή δημοκρατική συζήτηση. Η αρχή της πλειοψηφίας διασφαλίζει τους όρους ώστε η αντίθετη άποψη να έχει τη δυνατότητα να γίνει πλειοψηφική στην οργάνωση. Από την εμπειρία του επαναστατικού κινήματος γνωρίζουμε ότι κανένα καταστατικό, καμία αρχή, διάταξη και οργανωτικό μέτρο, κανένα σύνολο κανόνων και δικλίδων ασφαλείας δεν μπορεί να διασφαλίσει την ενότητα και την αρχή της ενιαίας δράσης, εάν δεν υπάρχει η ενότητα στο σκοπό, η στρατηγική ενότητα των αγωνιστών της συλλογικότητας, η «υποταγή» στο συλλογικό. Κρίσιμη πλευρά της εργατικής δημοκρατίας είναι η αντιμετώπιση από το ίδιο το κόμμα των δομών και της λειτουργίας του με δυναμικό, εξελισσόμενο και όχι στατικό, άκαμπτο τρόπο. Το κόμμα είναι ανοιχτό στο επαναστατικά καινούργιο και ξένο προς την τυπολατρία. Δεν του ταιριάζει η αρτηριοσκλήρωση και ο οργανωτικός δογματισμός· αντιθέτως, βρίσκεται σε «συνομιλία» με την ιστορική κίνηση της εργατικής τάξης, τις ιστορικές δυνατότητές της και τις προκλήσεις της ταξικής πάλης.

Οι αναγκαίες αρχές λειτουργίας/καταστατικό μιας νέας οργάνωσης/κόμματος που πρέπει να διαμορφωθούν και διατυπωθούν συγκεκριμένα στην πορεία ανάπτυξης και ενοποίησης του δυναμικού της προσπάθειάς μας, θα βασίζεται στις παραπάνω αρχές και κριτήρια.

Για την ανάπτυξη του διαλόγου και βημάτων στη συγκρότηση των δυνάμεων της κομμουνιστικής αναζήτησης και απελευθέρωσης

Καταθέτουμε το κείμενο αυτό ως ένα πρώτο σχέδιο-πρόταση γενικών κατευθύνσεων και αρχών για την εκκίνηση της απαραίτητης διαδικασίας διαλόγου και συγκρότησης-ανάπτυξης όσων δυνάμεων-αγωνιστών/στριων έχουν κοινές ή παρόμοιες αναζητήσεις, ερωτήματα και ανάγκες με την προσπάθεια μας αυτή. Φιλοδοξούμε, το κείμενο αυτό να αποτελέσει έναυσμα για μια ολόκληρη συζήτηση και έναν ουσιαστικό συλλογικό προβληματισμό, σε συσκέψεις, εκδηλώσεις, με αθρογραφία και έρευνα, μελέτη και προτάσεις. Στην πορεία για μια πρώτη Πανελλαδική Συνάντηση όλου του δυναμικού που εδώ και μερικά χρόνια –όχι με ευθύγραμμο και πάντα συγκροτημένο τρόπο και με αρκετές καμπές και αδυναμίες- συμμετέχει σε συζητήσεις, συσκέψεις, πρωτοβουλίες, που αναζητά και ρωτά, αγωνίζεται και ψάχνει, η παραπάνω πρότασή μας θέλουμε να είναι η αρχή μιας διαδρομής, ο βασικός πυρήνας για μια συνθετική, συλλογική, ζωντανή και πάνω απ΄ όλα ενδιαφέρουσα και δημιουργική προσπάθεια συγκρότησης ενός προγράμματος των κομμουνιστών και κομμουνιστριών της εποχής μας, και του συλλογικού πολιτικού οργανισμού που θα προωθήσει τις ιδέες αυτές.

Γνωρίζουμε ότι λείπουν πράγματα και σημαντικά θέματα, ότι δεν διαπραγματευόμαστε όσα είναι αναγκαία, αλλά μόνο ορισμένες βασικές αρχές και κατευθύνσεις. Η ίδια η συζήτηση και οι διαδικασίες που θα προκύψουν, θα θέσουν σοβαρά πολιτικά και θεωρητικά ζητήματα, μάχιμες αναλύσεις, επίδικα του ταξικού αγώνα και των αναγκαίων απαντήσεων στις καθημερινές αντιπαραθέσεις με την αστική πολιτική και το σύστημα. Επίσης, γνωρίζουμε ότι μια σειρά πρακτικά βήματα-ειδικά για τη συγκρότηση των δυνάμεων και την αναγκαία νέα ποιότητα συλλογικής οργάνωσης και ανάπτυξης θα πρέπει μέσα από την διαδικασία της Πανελλαδικής Συνάντησης να αποκτήσουν πιο υλικά χαρακτηριστικά, να μορφοποιηθούν σε σχέδιο και βήματα, σε συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα. Είναι και αυτό μια ακόμα σοβαρή πρόκληση για το δυναμικό και την προσπάθειά μας.

Όσοι συμμετέχουμε στην «Πρωτοβουλία» αυτή, θα συμβάλλουμε συνειδητά ώστε να βαθύνουμε, αναλύσουμε και αποτυπώσουμε πιο ολοκληρωμένα τα προγραμματικά στοιχεία και απαντήσεις που απαιτούνται σήμερα. Θα συμβάλλουμε και συμμετέχουμε ενεργά στα οργανωτικά βήματα που απαιτούνται για μια τέτοια προσπάθεια, με την επιδίωξη συγκρότησης μιας κομμουνιστικής οργάνωσης που θα έχει μόνιμο και πρωταρχικό στόχο την δημιουργία του φορέα/κόμματος που θα ωριμάζει και μέσα στον ταξικό αγώνα και πάνω στο προγραμματικό περιεχόμενο που θα προβάλλουμε.

Ιούλιος 2020,

Πρωτοβουλία Διαλόγου για σύγχρονο κομμουνιστικό Πρόγραμμα και κόμμα

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Φτιάξε site στο WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: